ریسک مالی چیست؟

ریسک مالی یا همان Financial Risk، به معنای خطر از دست دادن دارایی و همین‌طور کاهش یافتن ارزش آن در سرمایه گذاری مالی است. به طور کلی، می‌توان گفت که، این مفهوم به توانایی تجارت فرد برای انجام دادن تعهدات مالی و مدیریت و کنترل بدهی اشاره کرده و نشان دهنده درجه‌ای از زیان مالی یا عدم اطمینان بالقوه در تصمیم گیری سرمایه گذاری است. ریسک مالی، بنا به دلایل مختلفی همچون بی ثباتی در انواع بازارهای مالی از جمله بی ثباتی در قیمت سهام، نرخ بهره و نرخ ارز ایجاد می‌شود.

در تعریف کردن این مفهوم، باید به دوام و ماندگاری کسب و کار توجه کرد. چرا که، این فرآیند می‌تواند اثر زیادی بر روی تمامی فرایندهای تجاری همچون هزینه‌های تولید، پرداخت حقوق، پوشش دادن هزینه‌های عملیاتی و توانایی سودآوری بگذارد. در مجموع می‌توان گفت که، ریسک مالی شامل حال کلیه سرمایه گذاری‌های موجود می‌شود.

نکته مهم اینکه، هر یک از مشاغل بازده سرمایه گذاری و ریسک مالی متفاوتی را تجربه کرده و تفاوت‌های موجود در این میان شامل مواردی از جمله امنیت سرمایه گذاری، میزان سودآوری و سرعت رشد پول می‌شوند. در این نوشته قصد ارائه اطلاعاتی ضروری در رابطه با این موضوع مهم و اساسی را برایتان داریم.

انواع ریسک مالی

براساس نظر Bender and Panz، ریسک‌های مالی در چند دسته مختلف قرار می‌گیرند. در واقع، آن‌ها در مطالعه خود، اقدام به اعمال چارچوب مبتنی بر الگوریتم کرده و 193 نوع از این ریسک را شناسایی کرده که در دسته‌های مذکور در زیر دسته بندی شده‌اند.

1. ریسک بازار

ریسک بازار، به همه عواملی در بازار اشاره می‌کند که، می‌تواند اثر زیادی بر روی سقوط و یا موفقیت ارزش یک مجموعه اقتصادی داشته باشد. مواردی از جمله افزایش نرخ بهره، تغییر در هزینه‌های مرتبط با مواد خام و نرخ ارز در کنار دیگر نوسان‌های بازار، جز عوامل اثرگذار بر روی ریسک بازار هستند.

ریسک کالا، ارز، نرخ بهره و سهام را می‌توان چهار عامل مهم ریسک بازار استاندارد به شمار آورد. از این مورد، تحت عنوان ریسک سیستماتیک یاد شده و به احتمال زیاد از عواملی نشات می‌گیرد که، بر کل بازار اثر داشته و به وسیله آن می‌توان مدیریت به مراتب بهتری بر روی بازار داشت. از میان این عوامل، می‌توان به نوسانات بازار و تورم، تغییرات نرخ بهره، رویدادهای ژئوپلیتیکی و شرایط اقتصادی اشاره کرد.

         بیشتر بخوانید: ” آینده حسابداری با هوش مصنوعی “

2. ریسک مدل

اندازه گیری ریسک مالی، قیمت گذاری ابزارهای مالی و انتخاب سبد سهام، همگی براساس مدل‌های آماری هستند. در صورت نادرست بودن مدل، اعداد ریسک، قیمت‌ها و یا پرتفوی بهینه نیز اشتباه هستند. ریسک مدل، پیامدهای استفاده از مدل‌های اشتباه در اندازه گیری ریسک، قیمت گذاری و یا انتخاب پرتفوی را به صورت کمی بیان می‌کند.

توزیع عامل ریسک را می‌توان عنصر اصلی یک مدل آماری در امور مالی در نظر گرفت. مقالات اخیر، توزیع عامل را به عنوان متغیر تصادفی ناشناخته و اندازه گیری ریسک تعیین نادرست مدل در نظر می‌گیرند. جوخادزه و اشمیت، مدل عملی چارچوب اندازه گیری ریسک را پیشنهاد می‌کنند.

3. ریسک اعتباری

مدیریت ریسک اعتباری، حرفه‌ای است که، بر کاهش و پیشگیری از زیان با درک و اندازه گیری احتمال آن زیان‌ها تمرکز دارد. به طور معمول، وام دهنده‌های اعتباری، بانک‌ها و دیگر موسسه‌های مالی از مدیریت ریسک اعتباری، برای کاهش زیان‌های مرتبط با عدم پرداخت وام‌ها از مدیریت ریسک اعتباری استفاده می‌کنند. ریسک اعتباری، زمانی رخ می‌دهد که، وام گیرنده تعهدی را که در قرارداد بین موسسه مالی و وام گیرنده ذکر شده را از دست بدهد.

دستیابی به داده‌های مفید و خوب مشتری، یک عامل اساسی برای مدیریت ریسک اعتباری به شمار می‌آید. جمع آوری اطلاعات صحیح و ایجاد روابط مناسب با پایگاه مشتری انتخاب شده، برای استراتژی ریسک کسب و کار بسیار مهم است. به منظور شناسایی مسائل و خطرات احتمالی ایجاد شده در آینده، تجزیه و تحلیل اطلاعات مالی و غیر مالی مربوط به مشتری، اهمیت زیادی دارد. ریسک‌هایی همچون ریسک‌های تجاری، صنعت سرمایه گذاری و ریسک‌های مدیریتی، باید مورد ارزیابی قرار بگیرند.

مدیریت ریسک اعتباری، صورت‌های مالی شرکت را ارزیابی کرده و تصمیم گیری شرکت در رابطه با انتخاب‌های مالی را تجزیه و تحلیل می‌کند. علاوه بر این، مدیریت ریسک اعتباری، محل و نحوه استفاده از وام و زمان بازپرداخت مورد انتظار آن و همین‌طور دلیل نیاز شرکت به استقراض وام را مورد بررسی قرار می‌دهد. در صورت گسترده تر کردن ریسک اعتباری و در نظر گرفتن آن برای یک کشور، می‌توان ملاحظه کرد که، کل فضای کشور را بحران در بر می‌گیرد. این بحران، تاثیر منفی بر روی تمامی شرکت‌ها می‌گذارد. در نتیجه، ارزیابی و سنجش شرایط اعتباری یک شرکت قبل از سرمایه گذاری در آن از اهمیت زیادی برخوردار است.

خبرنامه پارمیس را از دست ندهید!

هر هفته محتوای اختصاصی و جدیدترین اخبار، مقالات آموزشی حسابداری، مالی و مدیریتی را برای شما میفرستیم.

عضویت

4. ریسک نقدینگی

به زبان ساده، ریسک نقدینگی را می‌توان اینگونه معنا کرد که، آیا فرد سرمایه گذار می‌تواند به راحتی برای تبدیل دارایی خود به وجه نقد اقدام کند یا خیر. هر چقدر سرمایه گذار راحت تر از عهده تبدیل کردن دارایی خود به وجه نقد بر بیاید، سرمایه گذاری وی با ریسک نقدشوندگی پایین تری روبرو بوده است. از این رو، بهتر است سرمایه گذارهای بورس، برای انتخاب گزینه‌هایی اقدام کنند که، در مواقع لزوم قادر به فروش سهام خود با قیمت مناسب باشند.

ریسک نقدینگی تامین مالی یا ریسک وجه نقد را می‌توان از جمله نگرانی‌هایی به شمار آورد که، شرکت جهت پرداخت صورتحساب‌ها و بدهی‌های خود دارد. ریسک نقدشوندگی دارایی‌ها یا ریسک نقدینگی بازار، ناتوانی خروج از یک وضعیت مالی یا عدم امکان فروش یک دارایی است. این ریسک، از ساختار خرد نشات می‌گیرد.

مثلاً، بازارهای فرابورس، بازارهای کم عمق هستند. به این معنا که، خریداران و فروشندگان کمی در معاملات شرکت می‌کنند و این امر فروش دارایی‌ها را سخت می‌کند. دارایی‌هایی مرکب، غیر نقد شونده بوده و فروش آن‌ها دشوار است. این موضوع که، یک دارایی تا چه اندازه قابل معامله بوده و فروش آن چقدر طول می‌کشد، بر روی نقدینگی تاثیر دارد.

اندازه گیری ریسک نقدینگی، شامل شکاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش، اندازه، موقعیت و انعطاف پذیری بازار است. به طور معمول، دارایی‌های با نقد شوندگی کمتر، شکاف قیمت پیشنهادی خرید و فروش وسیع تری دارند. بازارهایی با داشتن انعطاف پذیری کمتر، در موقعیت‌هایی که بازار کم عمق است، نقد شوندگی کمتری دارند.

         در ادامه بخوانید: ” چگونه مالیات شغل دوم محاسبه می‌شود؟ “

5. ریسک ارزیابی

ریسک ارزیابی، عبارت است از عدم اطمینان در رابطه با تفاوت بین ارزش گزارش شده در ترازنامه برای یک دارایی یا یک بدهی و قیمتی که واحد تجاری می‌تواند در صورت فروش موثر دارایی یا انتقال بدهی به دست آورد. این ریسک، بالاخص برای ابزارهای مالی با ویژگی‌های پیچیده و نقدینگی محدود ارزش گذاری شده با استفاده از مدل‌های قیمت گذاری توسعه یافته داخلی، اهمیت زیادی دارد.

خطاهای ارزش گذاری، می‌تواند ناشی از عواملی همچون مدل سازی نادرست حساسیت قیمت ابزار به عوامل خطر باشد. زمانی که، مدل‌ها از ورودی‌های غیر قابل مشاهده و یا مواردی که، اطلاعات کمی در مورد آن‌ها در دسترس است و یا زمانی که ابزارهای مالی نقدینگی ندارند، به طوری که، امکان تایید صحت مدل‌های قیمت گذاری از طریق معاملات عادی بازار وجود ندارد، احتمال خطا و اشتباه بیشتر است.

6. ریسک عملیاتی

ریسک عملیاتی، می‌تواند بنا به دلایلی همچون رویدادهای خارجی، خطا در سیستم، ناتوانی پرسنل و شکست فرایندها اتفاق می‌افتد. از دیگر دلایل ایجاد ریسک عملیاتی، می‌توان به حوادثی همچون زلزله، آتش سوزی و سیل، مشکلات مربوط به مدیریت کارکنان، اشتباهات انسانی، خرابی سیستم اطلاعاتی، اختلافات تجاری و سوء نیت و کلاهبرداری اشاره کرد. به عبارت ساده تر، نمی‌توان به یک راه حل عملی برای هر خطر و ریسکی دست پیدا کرد. چرا که، گستردگی دامنه خطرات احتمالی بسیار زیاد است. ریسک‌های عملیاتی، اثرات مخربی بر روی اعتبار سازمان و همین‌طور روابط مجموعه با افراد ذی نفع و مشتریان داشته و موجب افزایش درآمد و هزینه‌های عملیاتی می‌شود.

عملکرد ریسک عملیاتی، همچون ریسک‌های بازار و اعتباری نیست. چرا که، هیچ یک از این ریسک‌ها، ناشی از درآمدزایی نبوده و مجموعه‌های اقتصادی آن‌ها را به میل خود قبول نمی‌کنند. اگرچه، ریسک‌های عملیاتی ممکن است عامل بروز ریسک‌های بازار و اعتباری شود.

مثلاً، بروز خطای عملیاتی در معامله تجاری همچون عدم انجام جابجایی، می‌تواند عاملی برای ایجاد ریسک اعتباری یا بازار باشد. چرا که، هزینه آن به تغییرات ایجاد شده در قیمت بازار بستگی دارد. در نتیجه، مدیریت ریسک عملیاتی را می‌توان نیاز مهم و مبرم تمامی موسسه‌های مالی همچون بیمه‌ها، موسسات اعتباری و بانک‌ها دانست.

         پیشنهاد مطالعه: ” مصاحبه حقوق در حسابداری صنعتی ” 

اکثر ریسک‌های اعتباری، به علت اشتباهات انسانی و یا ناتوانی آن‌ها در فرایند تفکر اتفاق می‌افتد. از این رو، می‌توان این نوع ریسک‌ها را ریسک انسانی نامید. این موضوع، به معنای این است که، ریسک عملیاتی از اشتباهات انسانی نشات می‌گیرد. دقت کنید که، ریسک‌های عملیاتی، از صنعتی به صنعت دیگر فرق داشته و در نظر گرفتن این نوع از ریسک‌ها قبل از سرمایه گذاری کردن در هر یک از صنایع، اهمیت زیادی دارد.

مثلاً، صنایع دارای تعامل انسانی کمتر، با خطای انسانی کمتری روبرو هستند. طبقه بندی ریسک‌های عملیاتی، اهمیت زیادی برای یک صنعت داشته و به این ترتیب، می‌توان اقدامات لازم را برای دسته بندی آسیب‌های احتمالی انجام داده و دست به آماده کردن چارچوب تحلیلی و ساختار مدل جهت مقابله کردن با این ریسک‌ها زد. از طرفی، زمان مدیریت جهت مقابله کردن با ریسک‌های عملیاتی را در اولویت گذاشت. ریسک‌های عملیاتی، در دو دسته کلی ریسک‌های ناشی از رویدادهای ناشی از رویدادهای خارجی و داخلی قرار می‌گیرد.

متنوع سازی در ریسک مالی

متنوع سازی را می‌توان یک شیوه مدیریت ریسک در نظر گرفت که، اقدام به ترکیب انواع مختلفی از سرمایه‌ گذاری‌ها در یک پرتفوی یا همان سبد سهام می‌کند. براساس منطق پشت این شیوه، به طور معمول، شماری از انواع مختلف سرمایه گذاری‌ها، سود بیشتری را تولید می‌کند و ریسک پایین تری از هر سرمایه گذاری در یک سبد سهام را به همراه دارد.

تلاش متنوع سازی بر این است که، در جهت از بین بردن رویدادهای ریسک غیر سیستماتیک در یک پرتفوی سهام قدم بردارد. به این ترتیب، عملکرد مثبت شماری از سرمایه گذاری‌ها، توسط عملکرد منفی سایرین خنثی می‌گردد. در نتیجه، مزایای متنوع سازی فقط زمانی است که، اوراق بهادار در پرتفوی سهام به صورت کاملی به یکدیگر وابستگی نداشته باشند.

مصون سازی در ریسک مالی

در مفهوم کلی، مصون سازی در ریسک مالی را می‌توان اینگونه تعریف کرد که، این موضوع به نوعی ساختار سرمایه گذاری در انواع بازارهای مالی گفته می‌شود که، جهت کاهش دادن ریسک نوسانات شدید قیمت یک دارایی به کار می‌رود. جهت درک هرچه بهتر و دقیق تر این مفهوم، مثالی را برایتان مطرح می‌کنیم. فرض بفرمایید که، مدیریت یک کارگاه تولیدی در یک محدوده صنعتی را بر عهده دارید که، امکان وقوع آتش سوزی در آن وجود دارد. در این شرایط، شما تصمیم به محافظت از محیط کاری خود به کمک بیمه آتش سوزی می‌گیرید.

در مثال ذکر شده، شما امکان جلوگیری از وقوع آتش سوزی احتمالی را ندارید. ولی، می‌توانید به کاهش خسارات ناشی از آن تا حد زیادی کمک کنید. عملکرد بیمه آتش سوزی در این مثال، چیزی شبیه به مفهوم مصون سازی در ریسک مالی است. با استفاده از شیوه‌های مختلف کاهش ریسک، احتمال وقوع خطرهای آسیب زننده کاهش پیدا می‌کند. ولی در مقابل می‌توانید شاهد کاهش سود احتمالی تان در سرمایه گذاری باشید.

به بیان دیگر، می‌توان گفت که، بکارگیری راهکاری مصون سازی در ریسک مالی رایگان نبوده و با هزینه همراه است. درست مثل وقتی که، شما باید برای بیمه آتش سوزی محل کار خود هزینه‌ای را به شرکت بیمه بپردازید. این در حالی است که، امکان دارد هرگز مجبور نشوید از خدمات ارائه شده توسط این سازمان استفاده کنید.

براساس مقاله منتشر شده در سایت آموزش امور مالی و بزرگترین دانشنامه سرمایه گذاری در دنیا، یعنی Investopedia، مصون سازی در ریسک مالی، به سرمایه گذاری اطلاق می‌شود که، هدف از طراحی آن کاهش یافتن ریسک تغییرات نامطلوب قیمت در یک دارایی است.

جمع بندی

ریسک مالی، به معنی از دست دادن احتمالی قسمتی از سرمایه شخص سرمایه گذار در بازار خاصی است. ریسک مالی، انواع مختلفی از جمله، ریسک نقدینگی، اعتبار و بازار نام برد. در این نوشته، اطلاعاتی را در رابطه با ریسک مالی خدمت شما ارائه دادیم و انواع آن را برایتان اسم برده و توضیحاتی را در مورد هر یک دادیم. در نتیجه، به عنوان یک سرمایه گذار از توجه به ریسک مالی و خطرات آن غافل نشوید.

سوالات متداول