تفاوت سامانه جامع تجارت و سامانه جامع انبارها و قوانین آن

اگر در حوزه تجارت، به معنی واردات و صادرات فعالیت داشته باشید، با دو سامانه از وزارت سمت سروکار خواهید داشت. یکی سامانه جامع تجارت و دیگری سامانه جامع انبارها. مهمترین وجه تشابه این دو سامانه، وزارتخانه مسئول آنها یعنی وزارت صمت است. اما در باقی موارد این دو سامانه به صورت مستقل، اما در ارتباط با یکدیگر کار می‌کنند. در فرایند کار تجارت، هر دو برای انجام امور ثبتی و اطلاعات کالا و همچنین امور فیزیکی کالا مورد استفاده هستند. مرز میان این دو سیستم وزارت صمت، تفاوت سامانه جامع تجارت و سامانه جامع انبارها را روشن می‌کند. قبل از هر چیز باید در نظر داشته باشید که علی ‌رغم استقلال این دو سیستم، ارتباط بین آنها نیز برقرار است. به این معنی که سامانه تجارت، سکوی بالادست سامانه انبارهاست و تفاوت این دو سامانه به معنای عدم ارتباط آنها نیست. نکته مهم دیگر این است که شما در این دو سامانه، امور اداری و ثبت دولتی اسناد کسب‌وکار خود را مدیریت می‌کنیدو هنوز برای مدیریت کسب و کار خود به نرم افزارهای اختصاصی خود مانند نرم افزار حسابداری نیاز خواهید داشت.

مرز میان دو سامانه صمت

سامانه جامع تجارت(NTSW) متولی ارزیابی و مدیریت جریان اسناد، تخصیص ارز و جابه‌جایی مالکیت کارتابلی کالا در بازار است؛ در حالی که سامانه جامع انبارها (NWMS) صرفا با مکان فیزیکی، حجم موجودی واقعی و فرآیند تخلیه بار در لجستیک داخلی سروکار دارد. در واقع ورود کالا به مرزهای قانونی با سند تجاری آغاز می‌شود، اما اصالت و امنیت آن تنها با استقرار فیزیکی کالا و تایید رسید در سامانه انبارها رسمیت می‌یابد. به طور خلاصه، تفاوت بنیادین میان این دو بستر نظارتی، در تفکیک مالکیت حقوقی اسناد از جغرافیای فیزیکی کالا تعریف می‌شود.

جدول مقایسه سامانه جامع تجارت و سامانه جامع انبارها

برای درک بهتر تفاوت‌ها و ارتباط میان این دو بستر قانونی وزارت صمت، باید دانست که سامانه جامع تجارت به عنوان هسته مرکزی و پلتفرم بالادستی عمل می‌کند، در حالی که سامانه جامع انبارها به عنوان یکی از زیرمجموعه‌ها و بازوهای اجرایی مهم آن، وظیفه رصد دقیق فیزیکی کالاها را بر عهده دارد.

تفاوت این دو سامانه در بازرسی و جریمه‌ها

نوع کنترل و بازرسی: ملاک بازرسان در سامانه تجارت، بررسی جریان نقدینگی و اصالت معاملات است. اما در سامانه انبارها، مبنای بازرسی تطابق موجودی کف سوله با آمار سیستمی است. اگر 100 واحد کالا در سامانه تجارت به نام شما باشد اما انباردار در سامانه انبارها خروج آن را ثبت نکرده باشد، از نظر فیزیکی کالا احتکار شده تلقی می‌شود.
ماده ۶ مکرر ۲ (الحاقی قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز): این ماده صراحتاً اعلام می‌کند که عدم ثبت اطلاعات در سامانه جامع تجارت یا سامانه انبارها، یا ثبت اطلاعات خلاف واقع و مغایر (مثلاً مغایرت موجودی کف سوله با آمار سیستم)، جرم‌انگاری شده است. مغایرت شدید آمار فیزیکی و سیستمی مستقیماً مشمول مجازات‌های سنگین (مانند جریمه‌های نقدی و تعلیق فعالیت) می‌شود.

سامانه جامع تجارت چیست و چه کاربردی دارد؟

سامانه جامع تجارت ایران (NTSW) به عنوان یک دژ کنترلی و پنجره واحد تجاری کشور، وظیفه مدیریت و نظارت بر جریان اسنادی، ارزی و مالکیت حقوقی کالا را بر عهده دارد. دولت از طریق این بستر، کل زنجیره تامین را از نقطه صفر ( مبدا واردات یا تولید داخل) تا آخرین حلقه توزیع در بازار رصد می‌کند. این سامانه با فیزیک و مکان کالا کاری ندارد، بلکه به طور دقیق مشخص می‌کند که کالا در هر لحظه قانونا متعلق به چه شخص حقیقی یا حقوقی است.

مهم‌ترین کاربردهای عملیاتی این سامانه عبارتند از:

• مدیریت عملیات ارزی و بانکی: انجام فرآیندهای ثبت سفارش، تخصیص ارز از سوی بانک مرکزی، ثبت منشا ارز و رفع تعهدات ارزی بازرگانان
• ثبت و صدور فاکتورهای تجاری: ثبت فاکتورهای خرید و فروش در بستر تجارت داخلی جهت شفاف سازی زنجیره توزیع کالاها (به ویژه کالاهای مشمول گروه الف و ب)
• مدیریت دسترسی‌ها و نقش‌ها: تعریف کد نقش‌های تجارت مختلف (مانند نقش تاجر، نقش تولید کننده، نقش نمایندگی) جهت ورود به کارتابل‌های اختصاصی
• کنترل زنجیره مالکیت (تجارت کارتابلی): انتقال مالکیت اسنادی کالا از کارتابل فروشنده به کارتابل خریدار خریدار بدون نیاز به جابه‌جایی فیزیکی بار.

سامانه جامع انبار چیست و چرا با سامانه تجارت متفاوت است؟

سامانه جامع انبارها و مراکز نگهداری کالا (NWMS) یک سیستم مکان محور تحت نظارت وزارت صمت است که وظیفه دارد جغرافیای فیزیکی، حجم موجودی واقعی و جابه‌جایی مکانیکی کالا را در سراسر کشور رصد کند. بر خلاف سامانه تجارت که با اسناد ارزی و انتقال مالکیت‌های کاغذی سروکار دارد، سامانه انبارها مستقیما با کف فیزیکی بازار و محل انباشت بار در ارتباط است. در این سامانه، برای دولت مهم نیست کالا به نام چه کسی خرید و فروش شده؛ مهم این است که این کالا در کدام کد پستی، کدام سوله، یا کدام بارانداز تخلیه و نگهداری می‌شود.

انتقال سیستمی کالا از سامانه جامع تجارت به سامانه انبارها

تلاقی و اتصال این دو سامانه دقیقا در نقطه(صدور بارنامه و تخلیه فیزیکی بار) اتفاق می‌افتد. تا زمانیکه کالا خرید و فروش می‌شود یا مراحل گمرکی را طی می‌کند، اطلاعات آن صرفا در قالب عدد و رقم در کارتابل تجارت در جریان است.
تغییر وضعیت کالا از فاز اسنادی به فاز فیزیکی در انبار طی یک زمان‌بندی و فرآیند مشخص سیستمی به شرح زیر است:

• مرحله اول؛ صدور بارنامه رسمی: به محض اینکه کالا در کارتابل تجاری به فروش می‌رسد یا دستور خروج آن صادر می‌شود، باید برای آن بارنامه رسمی وزارت راه (از طریق سیستم‌های راهداری) صادر شود. با صدور بارنامه، کالا به صورت خودکار از کارتابل تجاری شما خارج شده و به عنوان یک سند پیش نویس ورودی در پشت درهای سامانه جامع انبارها (کد پستی مقصد) می‌نشیند. در این مرحله، کالا هنوز رسما وارد انبار نشده و در وضعیت معلق قرار دارد.
• مرحله دوم؛ کلیک طلایی تایید تخلیه: نقطه عطف و زمان دقیق انتقال رسمی کالا، لحظه‌ای است که کامیون به مقصد می‌رسد و بار تخلیه می‌شود. در این زمان، انباردار باید وارد پنل سامانه جامع انبارها شده و بر روی گزینه تایید تخلیه بارنامه کلیک کنید

در نتیجه با این کلیک، کالا رسما از حالت اسنادی و پیش‌نویس خارج شده و به موجودی واقعی و کارتابل فیزیکی انبار اضافه می‌شود. اگر این تایید تخلیه توسط انباردار زده نشود، بار فاقد هویت مکانیکی قانونی بوده و در مسیرهای جاده‌ای یا درون شهری ریسک توقیف به عنوان کالای قاچاق را به همراه دارد.

پیامدهای عدم ثبت به موقع اسناد در سامانه جامع تجارت و سامانه انبار چیست؟

تاخیر در ثبت، تایید یا انتقال اسناد در سامانه‌های نظارتی وزارت صمت، از نظر مراجع بازرسی و تعزیرات حکومتی به عنوان یک اشتباه یا کندی اداره تلقی نمی‌شود؛ بلکه مبنای وقوع تخلفات جدی اقتصادی قرار می‌گیرد. عدم همگام‌سازی به موقع جریان اسنادی با واقعیت فیزیکی کالا، بنگاه‌های اقتصادی را با ریسک‌ها و جریمه‌های سنگین زیر مواجه می‌کند.

جریمه قاچاق کالا ( بند ض ماده 1 قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز)

حتی اگر کالا از مبادی کاملا قانونی وارد کشور شده یا در داخل تولید شده باشد، عدم ثبت فاکتور در سامانه جامع تجارت یا عدم تایید به موقع تخلیه در سامانه انبارها، بار را دچار شبه قاچاق می‌کند. اگر کامیون حامل بار در جاده‌ها یا درون شهر توسط ضابطین توقیف شود و وضعیت آن در سامانه انبارها تایید تخلیه نشده یا فاقد بارنامه متناظر باشد، کل محموله به نفع دولت ضبط و شرکت به پرداخت جریمه‌های جاده‌ای و تعزیری محکوم خواهد شد.

اتهام احتکار و عرضه خارج از کشور

اگر فاکتور فروش کالا در سامانه جامع تجارت ثبت شود اما انباردار حواله خروج فیزیکی آن در سامانه انبارها را صادر نکند، از نظر سیستم، کالا همچنان در انبار شما موجود است. در زمان بازرسی حضوری کارشناسان صمت، در صورت عدم تطابق موجودی کف سوله با آمار سیستم، پرونده به عنوان احتکار یا عرضه خارج از شبکه کالا به سامانه تعزیرات حکومتی ارجاع داده می‌شود که جریمه آن مضربی از ارزش کل خواهد بود.

مسدودسازی و تعلیق کارتابل تجاری و کارت بازرگانی

وزارت صمت با ایجاد لایه‌های نظارتی هوشمند، به محض شناسایی مغایرت یا تاخیر غیرمجاز در تایید اسناد (به ویژه کالاهای مشمول گروه الف و ب)، کارتابل تجاری شرکت را به صورت خودکار قفل می‌کند. با مسدود شدن کارتابل

• امکان ثبت سفارش جدید از بین می‌رود
• فرآیند تخصیص ارز و رفع تعهدات ارزی در بانک مرکزی متوقف می‌شود
• در مراحل پیشرفته‌تر، کارت بازرگانی تعلیق خواهد شد

ایجاد مغایرت‌های مالیاتی سنگین با سامانه مودیان

با توجه به به اتصال و همگام سازی داده‌ای میان سامانه جامع تجاری و سامانه مودیان سازمان امور مالیاتی، هرگونه تاخیر یا عدم ثبت فاکتورهای خرید و فروش، پایگاه داده مالیاتی شرکت را مخدوش می‌کند. این امر منجر به رد دفاتر قانونی، عدم قبول اعتبار مالیاتی ارزش افزوده و در نهایت جریمه‌های سنگین ناشی از کتمان درآمد خواهد شد.

نقش نرم‌افزارهای یکپارچه (ERP) در تسهیل تکالیف سامانه‌های صمت

مدیریت اطلاعات، ثبت مداوم حواله‌ها، رسیدها و فاکتورها به صورت دستی در کارتابل‌های دولتی (سامانه جامع تجارت و انبارها)، فرآیندی زمان‌بر، مکرر و همواره همراه با ریسک خطای انسانی است. کوچک‌ترین مغایرت عددی میان موجودی فیزیکی انبار و داده‌های ثبت‌شده در سیستم‌های دولتی، می‌تواند جرائم سنگینی را به کسب وکار تحمیل کند. یکپارچگی و جریان سیال داده‌ها در سیستم‌های مالی و اداری، اتوماسیون فرایند‌ها و مقیاس‌پذیری سیستم‌های مالی راه حل این مشکل است. نرم افزارهای یکپارچه مانند نرم افزار پارمیس استار به شما در ایجاد گزارشات متناسب با استانداردهای سازمان های دولتی بدون خطا یاری می‌رساند.

جمع بندی

مدیریت هم‌زمان سامانه جامع تجارت (NTSW) و سامانه جامع انبارها (NWMS)، پایداری و امنیت حقوقی هر بنگاه اقتصادی، بازرگانی یا تولیدی در کشور است. ایجاد انضباط در این دو بستر، مرز میان یک تجارت قانونی و سودآوری با درگیر شدن با سازمان تعزیرات حکومتی است.

چک لیست طلایی مصونیت از جریمه‌های صمت و تعزیرات:

• تفکیک وظایف: مدیریت کارتابل تجاری و تخصصی نقش‌ها در سامانه تجارت را به مدیر مالی یا حسابدار و تایید تخلیه، صدور رسید و حواله را در سامانه انبارها به انباردار یا سرپرست لجستیک بسپارید.
• رعایت ضرب‌الاجل‌ها: هر گونه ورود بار به انبار را ترجیحا ظرف 24 تا 48 ساعت از طریق دکمه تایید تخلیه بارنامه رسمیت ببخشید تا آمار فیزیکی و سیستمی همگام بماند.
• مغایرت گیری: پیش از پایان هر دوره مالی، تراز فیزیکی موجودی انبار را با کارتابل سامانه تجارت و فاکتورهای ابرازی در سامانه مودیان تطبیق دهید تا احتمال اتهام احتکار یا عرضه خارج از شبکه به صفر برسد.

سوالات پرتکرار

1.اگر کالا به انبار رسیده باشد اما انباردار تایید تخلیه در سامانه نزند چه عواقبی دارد؟
از نظر فیزیکی کالا در انبار شماست، اما از نظر سیستمی بار هنوز در حال حمل یا معلق است. تصور کنید بازرسان صمت گشت تعزیرات به انبار مراجعه کنند و کالا را در سوله ببیند. به دلیل عدم انطباق آمار سیستمی و فیزیکی، کل محموله به اتهام احتکار یا کالای قاچاق توقیف و پلمپ می‌شود.

2.آیا انبارهای موقت یا کارگاه‌های کوچک هم باید در سامانه جامع انبارها ثبت شوند؟
بله؛طبق ماده 5 و 6 قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، هر مکانی (شامل انبار، کارخانه، کارگاه، سردخانه، بارانداز، یا حتی حیاط منازل) که کالا در آن نگهداری یا انباشت می‌شود، باید دارای کد پستی تایید شده در سامانه جامع انبارها باشد، در غیر این صورت کالای موجود در آن حکم قاچاق دارد.

3.چرا با وجود ثبت فاکتورها در سامانه تجارت، موجودی در سامانه انبار تغییر نکرده است؟
چون سامانه تجارت یک بستر اسنادی (مالکیت) است، برای اینکه موجودی در سامانه انبارها تغییر کند، باید فرآیند لجستیکی یعنی «صدور بارنامه رسمی» در سیستم‌های راهداری انجام شود. سپس انباردار مقصد، گزینه تایید تخلیه را کلیک کند تا بار رسما وارد کارتابل فیزیکی انبار شود.