صورت سود و زیان چیست؟ | راهنمای محاسبه صورت سود و زیان

منتشر شده در اصول حسابداری
سه شنبه, 22 مهر 1399
زمان مطالعه 9 دقیقه

یک فعالیت اقتصادی با هدف کسب درآمد و سود آغاز می شود. جهت اطلاع از سودآوری فعالیت اقتصادی یک بنگاه تجاری باید میزان درآمد و هزینه های آن به طور مستمر کنترل شده و نتیجه ارزیابی درآمد و هزینه های آن به صورت گزارش های مالی در بازه های زمانی مشخص به مدیریت ارائه شود.

در حسابداری نتیجه فعالیت های یک شرکت را برحسب گزارش های مالی برای یک بازه زمانی مشخص بیان می کنند، که این گزارش ها را "صورت های مالی" می نامند. برای ارائه صورت های مالی اصول و قواعد خاصی برحسب اصول حسابداری و استانداردهای آن تعیین کرده اند تا بتوان مطابق با آن اصول، گزارشات دقیق و جامعی ارائه داد.

صورت های مالی را به سه دسته اصلی ترازنامه، صورت سود و زیان و جریان وجوه نقد تقسیم می کنند. در این مقاله قصد داریم با صورت های سود و زیان بیشتر آشنا شویم.

 

صورت سود و زیان چیست؟

صورت درآمد و هزینه یا همان صورت سود و زیان مهم ترین گزارش مالی یک شرکت است که عملکرد مالی شرکت را برای یک دوره زمانی مشخص نشان می دهد. درصورتی که درآمدهای حاصل از فعالیت شرکت در یک دوره مشخص بیشتر از هزینه های کل همان دوره باشد، سود خالص و درغیر این صورت زیان خالص نامیده می شود.

صورت مالی سود و زیان برحسب حسابداری تعهدی ارائه می شود. به بیان دیگر، در صورت سود و زیان درآمدها و هزینه ها برای همان دوره ای که محقق می شوند، در نظر گرفته می شوند. به بیان دقیق تر، ممکن است هزینه های مرتبط به یک دوره مالی در همان دوره، دوره بعد یا حتی دوره قبل پرداخت شود ولی در صورت مالی همان دوره ثبت ی شود. ثبت درآمدها نیز به همین ترتیب صورت می گیرد.

نکته دیگری که در بحث صورت سود و زیان باید مد نظر قرار داد این است که مبادله بین موسسه و مالکان و سهام داران در صورت سود و زیان قرار نمی گیرد، بلکه در گزارش های جداگانه ای با عنوان حقوق صاحبان سهام ذکر می شود. بنابراین نمی توان سود سهام پرداخت شده به سهامداران عادی را به عنوان هزینه و یا درآمد حاصل از سود سهام را به عنوان درآمد در صورت سود و زیان جای داد.

 

انواع درآمدها در صورت سود و زیان

  • درآمد حاصل از فروش کالا و محصولات و یا ارائه خدمات به مشتریان
  • درآمد حاصل از واگذاری منافع اقتصادی به دیگران مانند اجاره دادن ساختمان یا تجهیزات
  • سرمایه گذاری در بانک ها و دریافت سود به صورت ماهیانه
  • درآمد حاصل از فروش دارایی هایی مانند تجهیزات، ماشین آلات و املاک و غیره

 

انواع هزینه ها در صورت سود و زیان

  • قیمت تمام شده کالای به فروش رسیده
  • هزینه حقوق و دستمزد کارکنان شرکت
  • هزینه استهلاک ساختمان و تجهیزات موجود در شرکت

 محاسبه سود و زیان

محاسبه سود و زیان

به منظور محاسبه سود و زیان شرکت در یک دوره مالی می بایست ابتدا تمام درآمدهای مربوط به آن دوره را محاسبه و در مرحله بعد مجموع هزینه های پرداخت شده در همان دوره را از آن کسر نمود.

همان طور که گفتیم اگر درآمدهای دوره بیشتر از هزینه های آن باشند، فعالیت شرکت سودآور بوده است.

سود دوره مالی= درآمد دوره مالی-هزینه های دوره مالی

ولی اگر مجموع هزینه های کل دوره از درآمدهای آن بیشتر باشد، شرکت با زیان روبه رو است.

زیان دوره مالی=هزینه های دوره مالی-درآمدهای دوره مالی

 

معرفی انواع سود در صورت سود و زیان

صورت درآمد و هزینه با هدف تعیین میزان سود یا زیان شرکت به صورت گزارش های مالی برای بازه های زمانی مشخصی ارائه می شود. علاوه براین در حسابداری و برای تدوین صورت سود و زیان چند نوع سود در نظر گرفته شده است که در زیر به تفصیل انواع سود را تعریف می کنیم.

الف. سود ناخالص یا سود ناویژه

سود ناویژه عبارت است از تفاوت میان میزان فروش محصولات با بهای تمام شده محصولات به فروش رفته

سود ناویژه = فروش خالص – بهای تمام شده کالای فروش رفته

 ب. سود عملیاتی

درصورتی که از سود ناخالص گفته شده در بالا هزینه های عملیاتی و هزینه های استهلاک را کسر کنیم، سود عملیاتی حاصل می شود. به سود عملیاتی سود قبل از کسر مالیات نیز گفته می شود.

سود عملیاتی = سود ناخالص+درآمدهای عملیاتی – هزینه های عملیاتی – هزینه های استهلاک

 ج. سود خالص یا سود ویژه

اگر به سود عملیاتی محاسبه شده در بالا، هزینه ها و درآمدهای غیرعملیاتی اعمال و درنهایت مالیات نیز کسر شود، سود خالص حاصل می شود.

سود خالص = سود عملیاتی – هزینه های غیرعملیاتی + درآمدهای غیرعملیاتی – مالیات

 

برای تعیین جایگاه یک شرکت از نظر بازدهی سود و نحوه عملکرد می بایست سود خالص را برآورد و بررسی نمود. به همین دلیل می توان این گونه بیان کرد که در صورت سود و زیان و اطلاع از نتایج کسب وکار، مهم ترین بخش محاسبه سود خالص شرکت است.

 

انواع گزارش سود و زیان

گزارش سود و زیان در دو نوع جاری و انباشته تهیه و به تصمیم گیرندگان ارائه می شود.

صورت سود و زیان : در این گزارش نتایج عملیات یک موسسه برای یک دوره زمانی مشخص  نشان داده می شود. در واقع درآمدهای حاصل در یک دوره زمانی به کسر هزینه های واقع شده در آن دوره در گزارش صورت سود و زیان نشان داده می شود.

صورت سود و زیان جامع یا انباشته : یکی از صورت های مالی مهم است که تمام درآمدها و هزینه ها را به تفکیک اجزای تشکیل دهنده نشان می دهد. درآمدها و هزینه های گزارش شده قابل انتساب به صاحبان سرمایه است و می توان گفت تمرکز اصلی این گزارش به هزینه های عملیاتی است. در این گزارش تمامی درآمدها و هزینه های شناسایی شده در دوره مالی اعم از درآمدها و هزینه های تحقق یافته یا تحقق نیافته محاسبه می شود.

 عناصر صورت سود و زیان

عناصر صورت سود و زیان

از آنجا که در صورت سود و زیان و ارائه گزارش مالی مربوطه باید هزینه ها و درآمدهای شرکت را بررسی کرد، می توان گفت صورت مالی حاصل برای هر شرکت متفاوت است. زیرا نوع هزینه ها و درآمد شرکت بسته به نوع فعالیت شرکت تعیین می شود. با این وجود برخی موارد هستند که در صورت های سود و زیان شرکت ها ثابت بوده و لازم است با آنها آشنا باشید. در زیر به طور کامل اجزاء صورت سود و زیان شرح داده شده است.

  • درآمد یا میزان فروش محصولات یا خدمات ارائه شده توسط شرکت

درآمد همان عایدی حاصل از فروش محصولات یا ارائه خدمات به مشتریان است. یک شرکت می تواند از طریق فعالیت های مختلف درآمدهای چندگانه ای داشته باشد که در صورت مالی باید مجموع درآمدها به درآمد کل اضافه شود.

نکته : درآمدی که در بالای صورت سود و زیان نوشته می شود، درآمد حاصل از مبلغ فروش کالا یا ارائه خدمات است.

  • بهای تمام شده کالای فروش رفته یا هزینه فروش/ خدمت ارائه شده

در حسابداری بین هزینه فروش و بهای تمام شده کالا تفاوت وجود دارد.

بهای تمام شده کالا شامل تمام هزینه های مستقیم مربوط به تولید تا زمان فروش آن کالا است. 

درحالیکه هزینه فروش را برای تمام هزینه هایی که برای یک کالا بعد از تولید و در مسیر فروش انجام می شود، در نظر می گیرند.

با درنظر داشتن اینکه می توان شرکت ها و موسسات را به سه دسته کلی بازرگانی، تولیدی و خدماتی تقسیم نمود؛ بهای تمام شده برای شرکت های بازرگانی یا خرده فروشی ها را به قرار زیر می توان محاسبه نمود:

بهای تمام شده کالا = مجموع موجودی در آغاز دوره + خریدهای انجام شده در طول دوره – موجودی انتهای دوره

در شرکت های خدماتی نیز برای خدمات ارائه شده هزینه هایی مانند نیروی انسانی، مواد اولیه، سربار تولید و هزینه استهلاک در نظر گرفته می شود.

اما برای شرکت های تولیدی، بهای تمام شده کالا تحت تاثیر هزینه های بیشتری است. علاوه بر هزینه های گفته شده در بالا هزینه های محتمل دستمزد مستقیم یا کار مستقیم، هزینه استهلاک تجهیزات و کارخانه، هزینه مصرف مواد مستقیم و حتی هزینه سربار را نیز باید در نظر داشت.

  • سایر درآمدها

یک شرکت می تواند چندین منبع درآمدی داشته باشد. درآمدی که از فعالیت های اصلی آن حاصل می شود را به عنوان درآمد شرکت در نظر می گیرند و دیگر منابع را به عنوان درآمدهای دیگر قرار می دهند.

به عنوان مثال اگر یک شرکت تولیدی، درکنار تولید محصولات خود بخشی از تجهیزات خود را اجاره داده و از آن درآمدی نصیب شرکت شود، در دسته درآمدهای دیگر قرار می گیرد.

علاوه براین، سود حاصل از سپرده بانکی یا فروش ارز به عنوان درآمدهای غیرعملیاتی ثبت می شود.

  • هزینه های توزیع و فروش

هزینه توزیع و فروش شامل تمام هزینه هایی است که برای انتقال محصول از انبار و تحویل به مصرف کننده انجام می شود. هزینه های حمل و نقل و هزینه بازاریابی و تبلیغات را می توان در این دسته قرار داد.

  • هزینه های اداری

هزینه هایی که به صورت مستقیم در تولید و عرضه کالا یا خدمات مصرف نمی شوند را به عنوان هزینه های اداری درنظر می گیرند. هزینه های اداری شامل هزینه های پشتیبانی، هزینه های بخش فروش و بخش اداری شرکت می شود.

به عبارت دیگر تمام هزینه های غیرمستقیم را در گروه هزینه های اداری قرار می دهند. هزینه های حقوق و دستمزد کارکنان که در بخش تولید فعالیت ندارند، هزینه های جاری مانند بیمه و حق ماموریت، هزینه استهلاک ساختمان و اجاره بهای دفاتر نمونه هایی از این نوع هزینه ها هستند.

  • سایر هزینه ها

اغلب کسب وکارها علاوه بر هزینه های گفته شده در بالا با هزینه های دیگری که مختص به صنعت آنها می شود، رو به رو هستند.

هزینه هایی مانند سود و زیان ناشی از فروش سرمایه گذاری ها، هزینه تحقیق و توسعه، توسعه فناوری و غرامت مبتنی برسهام نمونه هایی از این نوع هزینه ها هستند.

  • هزینه های مالی

اغلب بهره وام های دریافتی و بهره اوراق قرضه را در هزینه های مالی قرار می دهند.

  • مالیات بردرآمد

مالیات بر درآمد در طول دوره را می توان به سه جزء مالیات دوره قبل، مالیات معوق و مالیات برآورد شده دوره فعلی تقسیم نمود.

  • هزینه استهلاک

هزینه استهلاک یک هزینه غیرنقدی است که توسط حسابدار و با هدف کاهش میزان مالیات شرکت ایجاد می شود.

دارایی های شرکت مانند تجهیزات و ماشین آلات مختلف و ساختمان ها به مرور زمان و در اثر استفاده مستهلک می شوند. حسابدار با استفاده از روش های استاندارد شده، هزینه استهلاک این دارایی ها را حساب و از سود خالص شرکت در هر دوره کسر می کند.

 

هدف استفاده از صورت سود و زیان

همان طور که در بالا به آن اشاره کردیم، صورت سود و زیان با هدف تعیین میزان سودآوری حاصل از فعالیت های یک شرکت و ارائه گزارشی از فعالیت های کسب وکار به سهامداران برای تصمیم گیری بهتر است. علاوه براین، این گزارش مالی به مدیران شرکت یک دید دقیق از آنچه در شرکت اتفاق می افتد، میدهد که از این طریق می توانند کسب وکار خود را با رقبا و میزان رشد صنعت مقایسه نمایند.

صورت سود و زیان به مدیریت برای اتخاذ تصمیمات جدیدی چون افزایش فروش و درنتیجه افزایش ظرفیت تولید، توسعه شرکت از نظر جغرافیایی، حذف یک بخش از خط تولید و یا تمرکز بیشتر بر بخش تحقیق و توسعه شرکت برای بهبود محصولات و خدمات شرکت کمک می کند.

گاهی با توجه به میزان سود ناخالص و عملیاتی و سود خالص مدیریت می تواند تغییری در عملکرد شرکت ایجاد کند تا به نتیجه مد نظر از فعالیت شرکت دست یابد.

 

نمونه صورتحساب سود و زیان

 نمونه صورت سود و زیان

 

تحلیل صورت سود و زیان

برای تحلیل صورت های مالی دو روش عمده افقی و عمودی وجود دارد.

  • تجزیه و تحلیل افقی صورت های مالی

هدف در این روش که تحلیل روند نیز نامیده می شود، تعیین افزایش یا کاهش ایجاد شده در داده های مالی مد نظر است.

این روش تحلیل عملکرد یک شرکت یا کسب وکار را در طول زمان مقایسه می کند. به همین دلیل نیاز است که اطلاعات مالی دو یا سه سال شرکت را با هم مقایسه نمود. تغییرات موجود در دوره های مالی مختلف در روش تحلیل افقی را می توان برحسب درصد یا مبلغ بیان کرد.

  • تجزیه و تحلیل عمودی صورت های مالی

در این روش که تحلیل هم اندازه نیز نامیده می شود، هر قلم از صورت های مالی در قالب درصدی از یک مبلغ مبنا بیان می شود. بنابراین می بایست عملکرد شرکت را با یک عدد پایه مقایسه نمود. در تحلیل عمودی می توان صورت های مالی را بدون در نظر گرفتن زمان با یکدیگر مقایسه نمود.

در این روش برای عناصر گفته شده در صورت سود و زیان، به جای مبلغ میزان درصد ذکر می شود.

مزیت این روش ساده کردن مقایسه صورت های مالی بین دوره ها و صنایع یا شرکت ها است. همچنین با توجه به اینکه داده ها به صورت درصد بیان می شوند، روند معیارهای عملکرد بهتر تشخیص داده می شود. در واقع این روش امکان مقایسه آیتم های مختلف با یکدیگر را فراهم می کند.

در روش تحلیل عمودی می توان به سوالاتی مانند افزایش یا کاهش هزینه در چه بخش هایی صورت گرفته است؟ چه مواردی در بهبود حاشیه سود موثر هستند؟ زمان چه تاثیری بر معیارهای موجود در صورت مالی دارد؟ پاسخ داد.

 روش تهیه صورت سود و زیان

مراحل تهیه صورتحساب سود و زیان

مراحلی که برای تهیه صورت سود و زیان نیاز است انجام شود به قرار زیر است:

  1. انتخاب دوره مالی برای گزارش دهی : قبل از هر چیز باید تعیین کنید که این صورت مالی برای چه دوره ای باید تهیه شود. اغلب شرکت ها صورت های مالی خود را برای دوره های سه ماهه، شش ماهه و یا یک ساله (بسته به نیاز شرکت) تهیه می کنند. ناگفته نماند که برای تهیه صورت مالی به یک نمونه قالب استاندارد برای گزارش نیاز دارید، اکثراً نرم افزار حسابداری این فرم گزارش را دارند.
  2. محاسبه درآمد حاصل از فروش : در ادامه باید درآمد کل از فروش کالا یا ارائه خدمات توسط شرکت را محاسبه کنید. همان طور که گفته شد، درآمد همان عایدی شما از فروش محصولات در طول دوره مد نظر است.
  3. تعیین قیمت تمام شده کالای فروخته شده : بهای یک کالا شامل تمام هزینه های مواد اولیه و دستمزد و هزینه های پرداخت شده جهت تولید آن می شود. در تهیه صورت مالی باید بهای تمام شده کالا را تعیین و در آن ثبت کنید.
  4. محاسبه و ثبت سود ناخالص : برای مشخص کردن سود ناخالص باید بهای تمام شده کالا را از درآمد آن دوره کسر کنید.
  5. محاسبه و ثبت هزینه های عملیاتی : این هزینه ها که شامل هزینه های عمومی و توزیع و فروش می شود را در صورت مالی ثبت کنید.
  6. محاسبه سود عملیاتی : در این مرحله باید هزینه های فروش و اداری را از سود ناخالص کسر نمود. آنچه حاصل می شود درآمد قبل از مالیات است.
  7. اعمال مالیات بر درآمد : مالیات بر درآمد شرکت باید در صورت مالی به منظور محاسبه سود خالص ثبت شود.
  8. محاسبه درآمد خالص : برای محاسبه درآمد خالص باید مقدار مالیات را از درآمد محاسبه شده در مرحله پیش کسر نمود.
  9. تایید و نهایی کردن صورت مالی : در انتها باید اطلاعات مربوط به صورت مالی را در بالای برگه گزارش یادداشت نمود. این اطلاعات شامل نام شرکت، عنوان گزارش که همان صورت سود و زیان است و تعیین سال مالی مد نظر می شود.

 

چه تفاوتی بین صورت سود و زیان و ترازنامه وجود دارد؟

همان طور که گفتیم صورت های مالی شامل سه نوع  ترازنامه، سود و زیان و جریان وجوه نقد می شود. در اینجا به چند تفاوت اساسی بین ترازنامه و صورت سود و زیان اشاره می کنیم.

زمان مد نظر برای تهیه گزارش : ترازنامه وضعیت مالی شرکت را برای یک لحظه مشخص از عمر شرکت نشان میدهد، در حالیکه در صورت سود و زیان عملکرد مالی شرکت برای یک بازه زمانی ارزیابی می شود.

اطلاعات ثبت شده در گزارش : همان طور که در بالا به صورت کامل توضیح داده شد، در صورت سود و زیان تمام اطلاعات مرتبط با هزینه ها و درآمدهای شرکت و در نهایت سود خالص تعیین می شود. ولی در ترازنامه اطلاعات مرتبط با دارایی ها، بدهی ها وحقوق صاحبان سهام گزارش می شود.

اهمیت : اطلاعات موجود در صورت سود و زیان به عنوان گزارشی برای چگونگی عملکرد مالی شرکت ثبت می شود ولی اطلاعات موجود در ترازنامه برای تعیین نقدینگی کافی شرکت با هدف پوشش تعهدات مالی آن است.

 

گزارش صورت سود و زیان در نرم افزار حسابداری پارمیس

یکی از مزیت های نرم افزارهای حسابداری موجود در بازار ارائه انواع گزارش های مالی براساس داده های ثبت شده در نرم افزار است. در نرم افزار حسابداری پارمیس شما می توانید با مراجعه به قسمت حسابداری، از بخش گزارش و انتخاب گزینه سود و زیان، گزارش سود و زیان برای دوره مالی مد نظر خود را ایجاد نمایید.

البته لازم به یادآوری است که قبل از ایجاد گزارش صورت سود و زیان باید تمامی حساب های دوره مد نظر را تراز کرده باشید.

  • آخرین بار تغییر یافته سه شنبه, 11 آذر 1399 17:08

  • 0 نظر

عضویت در خبرنامه پارمیس

با عضویت در خبرنامه، داغ ترین مطالب هفتگی وبلاگ پارمیس را دریافت کنید!