مقالات

حسابداری صنعتی چیست؟ | تعریف و وظایف حسابداری صنعتی

حسابداری از مهم ترین بخش های تعریف شده برای کسب و کارهای مختلف است. از آنجا که فعالیت های تعریف شده در هر کسب و کاری با توجه به نیاز آن متفاوت است، فرآیندهای مالی مختلفی برای آنها در نظر گرفته می شود. جهت پاسخ به نیاز کسب وکارها گرایش های مختلفی در حسابداری تعریف شده است. در ادامه قصد داریم با حسابداری صنعتی و وظایف آن آشنا شویم.

 

تعریف حسابداری صنعتی

حسابداری صنعتی که با نام حسابداری بهای تمام شده نیز شناخته می شود، یکی از انواع و شاخه های حسابداری است که وظیفه اصلی آن محاسبه و برآورد بهای تمام شده محصولات تولید شده توسط شرکت است.

آنچه در حسابداری صنعتی اهمیت دارد مدیریت هزینه ها و کاهش آن تا سطح معقول با هدف افزایش سود شرکت است.

تعریف حسابداری بهای تمام شده کالا 

 

وظایف حسابداری صنعتی چیست؟

به طور کلی وظایف مشخصی برای بخش حسابداری تعریف شده است. به دلیل تفاوت در فعالیت ها و جریان های مالی مشاغل مختلف، نیاز هر کسب و کار از حسابداری متفاوت خواهد بود. برای پاسخ به این نیاز مشاغل گرایش های مختلف حسابداری تعریف شده است. در این بخش وظایف تعریف شده برای حسابداری صنعتی را لیست کرده ایم.

  • تشخیص درست هزینه های عملیاتی و جمع آوری و تسهیم این هزینه ها
  • با توجه به وجود الگوهای متفاوت محاسبه بهای تمام شده، حسابدار صنعتی باید بتواند الگوی مناسب برای کسب و کار را شناسایی و به کار برد
  • پیش بینی هزینه ها قبل از وقوع و برآورد درست از میزان هزینه ها با هدف مشاوره به مدیریت برای تصمیم گیری بهتر
  • تحلیل انحراف و اختلاف احتمالی بین هزینه های پیش بینی شده و هزینه های واقعی با هدف درک درست از جریان هزینه ها و پیش بینی های دقیق تر در آینده
  • تشخیص مدل کارآمد تسهیم و تخصیص هزینه ها با توجه به فرآیندها و فعالیت های تعریف شده در کسب و کار و به کار گیری آن مدل
  • استفاده از مناسب ترین روش قیمت گذاری کالا برای محصولات شرکت
  • کمک به مدیریت برای انتخاب بهینه ترین راه حل متناسب با شرایط موجود
  • کنترل هزینه های موجود در شرکت و کاهش دادن این هزینه ها تا سطح منطقی
  • کمک به مدیریت برای برنامه ریزی بهینه برای حرکت به سمت اهداف تعیین شده با توجه به اطلاعات جمع آوری شده
  • کمک به مدیریت در راستای نظارت مؤثرتر بر فعالیت های شرکت با ارائه آمارها و گزارش های لازم

 

چرا برای شرکت کنترل عوامل هزینه مهم است؟

همان طور که از نام حسابداری صنعتی پیدا است، این گرایش از حسابداری برای پاسخ به نیاز شرکت های تولیدی و صنعتی تعریف شده است. بنابراین با توجه به اینکه فعالیت اصلی در این شرکت ها، تولید کالا و محصولات است می توان گفت هزینه یابی و محاسبه بهای تمام شده کالای تولیدی اهمیت بسیاری دارد. در ادامه علت اهمیت کنترل هزینه در شرکت های صنعتی و تولیدی را بررسی می نماییم.

در شرکت های تولیدی سود نهایی که برای شرکت حاصل می شود، به قیمت بهای تمام شده کالای تولیدی بستگی دارد. به همین دلیل کنترل عوامل هزینه منجر به مدیریت بهینه بهای تمام شده کالا می شود.

کنترل عوامل هزینه آگاهی از بهای تمام شده و مدیریت بهتر بازار فروش را به همراه دارد. در واقع اطلاع از هزینه ها، کنترل و مدیریت بهینه آنها منجر به تصمیمات بهتر در انتخاب استراتژی هلی فروش می شود.

در نهایت می توان گفت به ویژه در حسابداری صنعتی با کنترل عوامل هزینه، سودآوری بهتری حاصل خواهد شد.

اهمیت کنترل عوامل هزینه در حسابداری صنعتی زمانی آشکار می شود که هزینه های ساده و سطح پایین در مقیاس های تولیدی بسیار بالا محاسبه و برآورد می شوند. در مقیاس بالا کوچکترین هزینه ها به اعداد و ارقامی سنگین تبدیل می شوند که به شدت کاهش سودآوری شرکت را تحت تأثیر قرار می دهند.

 طبقه بندی هزینه در حسابداری صنعتی

طبقه بندی هزینه ها در حسابداری

تا به اینجا اهمیت هزینه ها در محاسبه بهای تمام شده کالا و سود نهایی شرکت مطرح شد. آنچه لازم است در ادامه با توجه به موضوع بحش بیان شود، دسته بندی انواع هزینه ها در حسابداری و آشنایی با مفاهیم آنها است. زیرا در حسابداری صنعتی یکی از وظایف اصلی حسابدار شناسایی و تشخیص درست هزینه های موجود در فرآیند تولید است.

در حسابداری هزینه ها را به چهار طبقه مختلف تقسیم می کنند که در ادامه با مفاهیم هر طبقه آشنا می شویم.

 

1.طبقه بندی هزینه ها بر اساس قابلیت ردیابی

هزینه های موجود در فرآیند را بر حسب قابلیت ردیابی موضوع هزینه می توان به دو نوع هزینه های مستقیم و هزینه های غیرمستقیم تقسیم نمود.

  • هزینه مستقیم شامل تمام هزینه هایی است که به طور مشخص به موضوع هزینه مرتبط می شود. هزینه های مستقیم شامل هزینه مواد اولیه مستقیم و دستمزد مستقیم می شود.
  • در مقابل، هزینه های غیرمستقیم تعریف شده اند که برای هزینه هایی که نمی توان به طور مشخص به موضوع هزینه مرتبط دانست، در نظر گرفته می شوند. آنچه که در بحث هزینه های غیرمستقیم اهمیت دارد، داشتن روشی کارآمد برای تسهیم هزینه ها به فعالیت های مختلف شرکت است.

هزینه برق مصرفی، هزینه روغن مصرفی برای ماشین آلات و تجهیزات، حقوق نگهبان و استهلاک ساختمان در دسته هزینه های غیرمستقیم قرار می گیرد.

 

2.طبقه بندی هزینه ها بر اساس قابلیت تطابق

در این طبقه بندی دو نوع هزینه تعریف شدن است.

  • هزینه های محصول که شامل هزینه مواد مستقیم، هزینه کار مستقیم و هزینه سربار ساخت است. در توضیح هزینه سربار می توان اینچنین بیان کرد که تمام هزینه هایی را که نتوان به طور مستقیم به محصول و موضوع هزینه مرتبط کرد، هزینه غیرمستقیم می گویند.
  • نوع دیگر هزینه تعریف شده در این طبقه، هزینه های دوره است که شامل هزینه هایی است که به طور مستقیم با تولید محصول مرتبط نبوده ولی برای ادامه حیات شرکت لازم و ضروری هستند. هزینه فروش، اداری و توزیع نمونه هایی از هزینه دوره هستند.

 

3.طبقه بندی هزینه ها بر اساس رفتار هزینه

در این نوع از طبقه بندی هزینه ها را بر اساس نوع رفتاری که در برابر تغییر میزان تولید از خود نشان می دهند، به دو نوع هزینه متغیر و هزینه ثابت تقسیم می کنند.

  • هزینه های ثابت در واقع همان هزینه هایی هستند که با میزان و حجم تولیدات در کارخانه یا شرکت ارتباطی ندارند. هزینه استهلاک ساختمان، هزینه بیمه و اجاره بهای ساختمان نمونه بارزی از هزینه های ثابت هستند.

لازم به ذکر است که هزینه های ثابت در سطح کل تولید ثابت هستند ولی در سطح هر واحد تولید و بسته به حجم تولید متغیر است.

برای توضیح بیشتر این مسئله می توان این گونه بیان کرد که هزینه اجاره ساختمان مربوط به واحد تولید سالیانه ثابت است و میزان تولید نمی تواند آن را کاهش یا افزایش دهد. ولی به هنگام محاسبه سهم هر واحد تولید از هزینه های ثابت، میزان سهم هر واحد با تغییر میزان تولید تغییر خواهد کرد.

  • نوع دیگر هزینه ها در این طبقه بندی هزینه های متغیر هستند که مقدار آنها به حجم تولید هر دوره بستگی دارد. هزینه مواد مصرفی در فرآیند تولید و هزینه برق از نمونه های بارز هزینه های متغیر هستند.
مطالعه بیشتر : مروری بر هزینه استهلاک و نحوه محاسبه آن

4.طبقه بندی هزینه ها بر اساس قابلیت کنترل و تصمیم گیری

گاهی هزینه های تعریف شده در حسابداری را بر اساس قابلیت کنترل و تأثیر بر تصمیم گیری به انواع مختلف تقسیم می کنند.

  • اولین نوع از هزینه های این طبقه، هزینه های قابل کنترل و هزینه های غیرقابل کنترل است. هزینه هایی که ضایعات حاصل در فرآیند تولید به شرکت تحمیل می کنند، مثالی عملی از این نوع هزینه ها هستند.

ضایعات عادی که در نتیجه فرآیندهای تولید به وجود آمده و امری طبیعی در تولید است، هزینه های غیرقابل کنترل هستند. اما برخی ضایعات به دلیل خطای انسانی پیش آمده و به روش های مختلف می توان از بروز آنها جلوگیری نمود. بنابراین این ضایعات را غیرعادی نامیده و هزینه های تحمیل شده در اثر ضایعات غیرعادی نیز در دسته هزینه های قابل کنترل قرار می گیرند.

  • هزینه استاندارد نوع دیگری از این طبقه بندی هستند که به صورت طبیعی برای شرکت این هزینه ها پیش بینی می شود. به عبارت دیگر هزینه های مشخصی که در حالت عادی انتظار می رود شرکت برای تولید باید آنها را بپردازد به هزینه های استاندارد معروف هستند.
  • هزینه اقلام از دست رفته هزینه هایی هستند که در گذشته اتفاق افتاده اند و به واسطه فعالیت های جاری یا فعالیت های آتی قابل بازگشت نیستند. به عنوان مثال هزینه خرید تجهیزات را به عنوان هزینه اقلام از دست رفته در نظر می گیرند.
  • هزینه تفاضلی برای نشان دادن تفاوت هزینه بین اجرایی کردن دو راهکار مختلف تعریف شده است. فرض کنید شرکت می تواند قطعه به خصوصی را با استفاده از امکانات خود تولید نماید و یا این قطعات را از شرکت های دیگری خریداری نماید. برای کمک به تصمیم گیری مدیران از هزینه تفاضل استفاده می شود.
  • گاهی شرکت در شرایطی قرار می گیرد که به دلایل مختلفی مانند کمبود منابع در دسترس، ناچار به انتخاب چند گزینه محدود در راه تحقق اهداف خود می شود. منافعی که شرکت با عدم انتخاب برخی گزینه ها از دست می دهد را با عنوان هزینه فرصت از دست رفته مطرح می کنند.
  • در نهایت هزینه هایی که در تصمیم گیری شرکت در زمینه ای خاص ثأثیرگذار باشد را با عنوان هزینه مربوط در نظر می گیرند. در غیر این صورت به آن هزینه نامربوط می گویند. فرض کنید شرکت قصد خرید ماشین آلات جدید برای واحد خود را دارد. حال بهای ماشین آلات، بازدهی ماشین آلات و هزینه استهلاک ازجمله هزینه های مربوط هستند که بر تصمیم به خرید مدیران تأثیرگذار است.

 روش های هزینه یابی در حسابداری صنعتی

روش های هزینه یابی در حسابداری صنعتی

بخش مهم حسابداری مربوط به شرکت های تولیدی تشخیص و ثبت دقیق هزینه ها است. زیرا به کمک کنترل هزینه ها می توان سودآوری شرکت را افزایش داد. به همین دلیل در حسابداری صنعتی روش های مختلفی برای هزینه یابی تعریف شده است که در ادامه با این روش ها آشنا می شویم.

هزینه یابی را محاسبه بهای تمام شده کالای ساخته شده و کالای در جریان ساخت تعریف کرده اند.

 

1.هزینه یابی جذبی

در این روش تمام هزینه های تولیدی (ثابت و متغیر) به عنوان بهای تمام شده کالای تولیدی  محسوب می شود.

2.هزینه یابی مستقیم یا متغیر

در این روش از هزینه یابی برای محاسبه بهای تمام شده کالای تولیدی صرفاً هزینه های متغیر در نظر گرفته می شوند. هزینه حاصل از این روش را در حساب کالای در جریان ساخت و بهای تمام شده صورت سود و زیان در نظر می گیرند.

3.هزینه یابی سفارش کار

این روش از هزینه یابی برای شرکت هایی که تولیدات سفارشی مناسب است. بنابراین هزینه هر سفارش به طور مجزا و بر اساس کارت ساعت کار، کارت سفارش کار، ساعت کارکرد کارگران و درخواست مواد از انبار محاسبه می شود.

4.هزینه یابی مراحل تولید یا مرحله ای

این روش مناسب شرکت های تولیدی با حجم انبوه است که مراحل مختلفی را برای تولید باید طی کنند. به همین دلیل محاسبه هزینه برای هر محصول به دلیل تعداد بسیار زیاد منطقی نیست. در نتیجه برای محاسبه بهای باید هزینه ها به صورت مرحله ای تعیین و محاسبه شود.

5.هزینه یابی استاندارد

هزینه یابی استاندارد را می توان به صورت همزمان با روش های دیگر نیز به کار برد. در واقع در این شیوه نتایج واقعی تولید و فروش محصول مد نظر را با نتایجی که برای تولید این محصول پیش بینی شده است، مقایسه کرده و دلایل اختلاف بین نتایج واقعی با نتایج پیش بینی شده بررسی می شود.

6.هزینه یابی برآوردی یا تخمینی

در این روش برای یک قرارداد خاص هزینه انجام پیش بینی می شود.

 گزارش های مالی در حسابداری صنعتی

چه گزارش هایی باید در رابطه با بهای تمام شده کالا ارائه شود؟

به عنوان یک حسابدار و یا مدیر کسب و کار لازم است بدانید که چه گزارش هایی را باید در رابطه با بهای تمام شده کالا تهیه و به مدیریت ارائه داد.

1.گزارش خرید مواد اولیه : مواد اولیه به عنوان مواد مستقیم که در بهای تمام شده کالا بسیار تأثیرگذار هستند، از جمله مهم ترین گزارش هایی هستند که باید به مدیریت ارائه شود. میزان و نوع مواد اولیه خریداری شده فاکتورهای مهمی در فرایند تولید کالا هستند که مدیریت با آگاهی دقیق از آنها می تواند بهتر تصمیم گیری نماید.

2.گزارش مصرف مواد اولیه : در این گزارش مشخص می شود که به ازای مصرف مواد اولیه چه مقدار تولید کالا وجود داشته است.

3.گزارش موجودی مواد اولیه : در این گزارش مشخص می شود که مواد اولیه خریداری شده چه مقدار برای تولید کالا مصرف شده و چه مقدار در انبار موجود است. با توجه به روند تولید و اطلاعات موجودی می توان برای خرید بهینه دوره های بعد تصمیم گیری نمود.

مطالعه بیشتر : انبارگردانی چیست؟ | راهنمای کامل انبارگردانی

4.گزارش هزینه دستمزد مستقیم تولید : که در این گزارش هزینه دستمزد و کارکنانی که به طور مستقیم برای تولید کالا فعالیت دارند، مشخص می شود.

5.گزارش سربار تولید : اطلاع از دستمزد و مواد غیرمستقیم که در فرایند تولید تعریف شده اند نیز می تواند برای بهینه کردن هزینه های تولید موثر واقع شود.

6.گزارش کار در جریان ساخت : در این گزارش میزان کالای در حال ساخت و درنتیجه مواد اولیه مصرف شده مشخص می شود.

7.گزارش بهای تمام شده کالای ساخته شده : با توجه هب اینکه در شرکت های تولیدی جریان نقدینگی از مهم ترین عوامل است، به کمک گزارش بهای تمام شده میزان مصرف مواد اولیه و کالای در جریان ساخت و همچنین میزان تولید کالا در طی یک دوره مشخص، تعیین می شود و به مدیریت کمک می کند تا برای کاهش هزینه ها تا سطح معقول برنامه ریزی نماید.

8.گزارش ضایعات تولیدی : که به دو صورت ضایعات عادی و غیرعادی در نظر گرفته می شود و به ویژه گزارش ضایعات عادی می تواند در جهت کنترل فرآیندها و کاهش خطای انسانی به کار برده شود.

 

انواع گزارش ها در حسابداری صنعتی

با توجه به نوع فعالیت واحدهای تولیدی، تهیه و ارائه گزارش های ماهانه مطابق با اصول حسابداری از مهم ترین وظایف تشریح شده است. زیرا به کمک تحلیل این گزارش ها مدیریت می تواند روند تولید و فعالیت های آن را بررسی و با تعیین نقاط ضعف و قوت فرآیند برای رسیدن به سودهای بالاتر برنامه ریزی نماید.

در حسابداری اغلب گزارش ها به دو نوع درون سازمانی و بیرون سازمانی تقسیم می شوند. گزارش های درون سازمانی با هدف افزایش آگاهی مدیران و کارکنان سازمان یا شرکت از فعالیت های در جریان شرکت تهیه می شود. گزارش مصرف مواد و بهای تمام شده کالای ساخته شده از نمونه های مهم و کاربردی گزارش های درون سازمانی هستند.

گزارش های بیرون سازمانی نیز گزارش هایی هستند که برای ارائه به ارگان های سازمانی بر اساس استانداردها و اصول پذیرفته شده در حسابداری تهیه و تدوین می شوند. گزارش بهای تمام شده کالای فروش رفته و صورت های سود و زیان نمونه های گزارش های بیرون سازمانی هستند.

مطالعه بیشتر : دوره مالی چیست و روش بستن حساب های پایان سال چگونه است؟

لازم به ذکر است برای شرکت های بازرگانی که کالای خریداری شده را بدون هیچ گونه تغییری به فروش می رسانند، بهای تمام شده کالای فروش رفته تعریف می شود. گزارش های مربوط به بهای تمام شده کالای فروش رفته را می توان بر اساس انتخاب روش قیمت گذاری انبار در نرم افزار انبارداری تهیه نمود.

گزارش سود و زیان شرکت که اغلب در انتهای سال مالی و تحت عنوان صورت سود و زیان تهیه و به سازمان های مربوطه گزارش می شود، ازجمله مهم ترین گزارش های مالی است که از طریق تحلیل آن می توان وضعیت شرکت از نظر میزان سودآوری را مقایسه نمود.

مراکز هزینه در حسابداری 

مراکز هزینه در حسابداری صنعتی

یکی از تعاریف مهم در حسابداری که به حسابدار در کنترل هزینه ها و ارائه گزارش های مختلف کمک می کند، مرکز هزینه های تعریف شده برای شرکت است.

البته لازم به ذکر است مرکز هزینه اغلب برای شرکت های تولیدی و پیمانکاری کارایی دارد. زیرا برای بازرگانی ها تنها هزینه های اداری و پشتیبانی تعریف می شود که نیازی به تعریف چند مرکز هزینه وجود ندارد.

به تمامی مراکز اصلی و پشتیبانی یک شرکت، مرکز هزینه گفته می شود. به بیان دقیق تر، مرکز هزینه بخش های مختلف یک شرکت یا سازمان است که در آن هزینه انجام می شود.

بنابراین به کمک تعریف مرکز هزینه می توان هزینه های انجام شده را با دقت و جزئیات بیشتری ثبت نمود.

به عنوان مثال در یک شرکت تولیدی که دارای چند خط تولید است، هر خط تولید را به عنوان یک مرکز هزینه در نظر می گیرند. حسابدار به هنگام ثبت هزینه های انجام شده در نرم افزار حسابداری می تواند به راحتی هزینه مد نظر را در مرکز هزینه مرتبط ثبت نماید.

در تاکید بر مزیت تعریف مرکز هزینه و نسبت دادن هزینه ها به آن می توان گفت مدیریت از طریق مقایسه هزینه ها و درآمدهای حاصل از هر بخش برای اجرای برنامه های تعریف شده در مسیر رسیدن به اهداف سازمان به صورت دقیق تر تصمیم گیری نماید.

لازم است در اینجا به منابع اطلاعاتی که تحلیل مراکز هزینه ها را امکان پذیر می کند، اشاره نماییم. سفارش های خرید آتی و سفارش های خرید پیشین، برنامه زمانی پرداخت دستمزد نیروی کار،  قبوض برای هزینه های جاری منابع مهم برای تحلیل هزینه های موجود در شرکت به شمار می روند.

 

مرور اجمالی حسابداری صنعتی (حسابداری بهای تمام شده)

در حسابداری صنعتی هدف، تهیه اطلاعاتی است که مدیریت برای برنامه ریزی و کنترل بهتر فعالیت ها و در نهایت تصمیم گیری نیاز دارد. بنابراین مخاطبان اطلاعات جمع آوری شده و گزارش های حاصل از این اطلاعات افراد درون سازمانی هستند.

اگر با حسابداری آشنا باشید می دانید که اغلب اصول خاصی برای تهیه گزارشات مالی تعریف شده است، ولی با توجه به هدف گفته شده در ارائه گزارشات که باید متناسب با نیاز مدیریت باشد، می توان گفت اصول خاصی برای تهیه گزارشات حسابداری صنعتی تعریف نشده است. معمولاً در حسابداری صنعتی گزارشات با توجه به اطلاعات درخواست شده از جانب مدیریت تدوین می شوند.

گزارش های ارائه شده در حسابداری صنعتی با هدف تصمیم گیری در رابطه با تولیدات شرکت، آینده نگر و برآوردی هستند که واحدهای مختلفی همچون پولی، وزن و تعداد و دیگر واحدها را برای ارزشیابی مد نظر قرار می دهد.

حسابداری صنعتی را می توان با رشته های دیگری مانند ریاضی و آمار، اقتصاد، مالی و تحقیق در عملیات مرتبط دانست.

در انتها لازم به یادآوری است که اجزاء و عوامل حسابداری صنعتی به سه دسته مواد، دستمزد و سربار تقسیم می شود.

همان طور که میدانید مواد اولیه رکن اصلی تولید کالا و محصول است که به دو بخش مواد مستقیم و مواد غیرمستقیم تقسیم می شوند. مواد اولیه ای که مستقیماً در تولید کالای نهایی استفاده می شوند در بخش مواد مستقیم قرار می گیرند. اما مواد اولیه ای که برای تولید کالا ضروری هستند ولی به طور مشهود در کالا قابل پیگیری نیستند مانند میخ و چسب در بخش مواد غیرمستقیم قرار می گیرند.

دستمزد را نیز مانند مواد اولیه به دو بخش مستقیم و غیرمستقیم تقسیم می کنند. دستمزد کارگرانی که به طور مستقیم در فرآیند تولید کالا فعالیت می کنند، دستمزد مستقیم ؛ و دستمزد کارگرانی که نمی توان گفت به طور مستقیم در فرایند تولید کالا شرکت دارند مانند نگهبان و حراست شرکت را به عنوان دستمزد غیرمستقیم تعریف می کنند.

سرباز نیز شامل کلیه هزینه هایی است که مستقیماً به ساخت محصول ارتباطی ندارد و نمی توان آن را به محصول یا سفارش خاصی نسبت داد. هزینه استهلاک، اجاره بهای ساختمان و انرژی برق و روشنایی نمونه هایی از هزینه های سربار هستند.

نوشته های مشابه

ارسال نظر

عضویت در خبرنامه پارمیس

با عضویت در خبرنامه، داغ ترین مطالب هفتگی وبلاگ پارمیس را دریافت کنید!