بهای تمام شده تولید در حسابداری چیست؟

منتشر شده در مقالات
شنبه, 19 تیر 1395
زمان مطالعه 4 دقیقه

تعاریف مختلفی از حسابداری وجود دارد که در تمامی آنها به اطلاعات کمّی مرتبط به امور مالی تاکید بسیاری شده است. در واقع به کمک علم حسابداری اطلاعاتی که از نظر ماهیت مالی بسیار با اهمیت هستند و تصمیم گیری های اقتصادی به واسطه این اطلاعات انجام می شود، ارائه می شوند.

یکی از اطلاعات مهم در حسابداری به ویژه برای بخش های تولیدی، محاسبه بهای تمام شده کالای فروش رفته است که در این مقاله قصد داریم با مفاهیم آن بیشتر آشنا شویم.

 

تعریف بهای تمام شده در حسابداری

به مجموع ارزش عواملی که برای تولید یک محصول یا خدمت اختصاص داده می شود، بهای تمام شده آن کالا می گویند.

به بیان دیگر، تمامی هزینه های مستقیم مربوط به تولید محصول که شامل هزینه مواد مصرفی برای تولید محصول و هزینه های نیروی کاری که به صورت مستقیم بر تولید محصول فعالیت دارند را بهای تمام شده می نامند.

لازم است یادآور شویم که برای تولید یک محصول یا کالا و ارائه آن به بازار هدف، شرکت باید هزینه هایی را متحمل شود. برخی از این هزینه ها مستقیماً در فرآیند تولید محصول تعریف می شوند، مانند هزینه دستمزد کارگری که محصول را تولید می کند.

اما برخی دیگر از هزینه ها نیز هستند که به صورت غیرمستقیم بر فرایند تولید تأثیر دارند مانند هزینه استهلاک یا اجاره ساختمان.

در نتیجه لازم است اشاره کنیم در حسابداری بهای تمام شده همواره سه بخش مواد، دستمزد ها و سربار در نظر گرفته می شوند و در واقع بر اساس این سه بخش بهای تمام شده محاسبه می شود.

 بهای تمام شده در حسابداری

انواع بهای تمام شده در حسابداری

با در نظر گرفتن تعریف بهای تمام شده می توان دسته بندی مختلفی برای آن تعریف نمود. در ادامه این مطلب انواع بهای تمام شده در حسابداری توضیح داده شده است.

 

  • بهای تمام شده مستقیم و غیرمستقیم

اغلب در حسابداری بهای تمام شده را بر اساس موضوع یا امور جاری فعالیت ها طبقه بندی می کنند. موضوع بهای تمام شده می تواند تولید، فروش و یا فعالیت هایی مانند تحقیق و توسعه باشد.

هزینه هایی که به صورت مستقیم بر موضوع هدف اثر دارند در دسته بهای تمام شده مستقیم قرار می گیرند. ولی هزینه هایی را که نتوان به آسانی به موضوع هدف مرتبط کرد، در دسته بهای تمام شده غیرمستقیم قرار می گیرند.

به عنوان مثال هزینه دستمزد کارگری که به طور مستقیم در فرآیند تولید محصول فعالیت دارد، یکی از فاکتورهای موثر در تعیین بهای تمام شده مستقیم است. در مقابل هزینه دستمزد کارگری که در زمینه انتقال مواد اولیه به خط تولید محصول فعالیت می کند، فاکتوری در تعیین بهای تمام شده غیرمستقیم است.

 

  • اقلام تفاضلی بهای تمام شده

در این نوع، بهای تمام شده یک فرایند یا محصول برای یک بازه زمانی خاص و عملیات مشخص اما به روش های مختلف مقایسه می شود و تفاوت حاصل به صورت اقلام تفاضلی بهای تمام شده بیان می شود.

به عنوان مثال زمانی که یک شرکت تولیدی می تواند یک قطعه به خصوص را خریداری نماید و یا خود تولید نماید بهای تمام شده متفاوت خواهد بود. به کمک محاسبه بهای تمام شده کالا در دو روش و اقلام تفاضلی، مدیریت می تواند تصمیمات بهینه تری را اتخاذ نماید.

 

  • اقلام بهای تمام شده از دست رفته

این دسته هزینه هایی هستند که قبلاً پرداخت شده اند ولی دیگر نمی توان از آنها در تصمیمات بعدی استفاده نمود. با توجه به اینکه اقلام بهای تمام شده از دست رفته برای تصمیم گیری های آتی مناسب نیستند، اغلب در گزارش های حسابداری کاربرد ندارند.

 

  • بهای تمام شده قابل کنترل یا غیر قابل کنترل

در حسابداری می توان هزینه یا بهای تمام شده را بر اساس سطح مدیریتی تعریف شده به دو نوع قابل کنترل و غیرقابل کنترل تقسیم نمود.

به عنوان مثال فرض کنید سرپرست واحد ماشین آلات به عنوان عضو مدیریت عملیاتی، مسئولیت استفاده از مواد مستقیم برای بخش خود را نیز بر عهده دارد. بنابراین وی می تواند به صورت مستقیم بهای تمام شده مواد را کنترل نماید. ولی با توجه به اینکه حق بیمه ساختمان واحد خود در کنترل وی نیست، این اقلام برای او به عنوان بهای تمام شده غیر قابل کنترل در نظر گرفته می شود.

این در حالی است که برای خزانه دار شرکت، هزینه بیمه به عنوان بهای تمام شده قابل کنترل قید می شود.

 دسته بهای تمام شده کالا در حسابداری

  • بهای تمام شده اختیاری

بهای تمام شده ای که برای بازه زمانی کوتاه مدت لازم و ضروری نباشد را بهای تمام شده اختیاری می نامند. به عنوان مثال بهای دوره های آموزشی پرسنل یا هزینه های آگهی را می توان در دسته بها یا هزینه های اختیاری قرار داد.

 

  • بهای تمام شده فرصت از دست رفته

این بها یا هزینه با انواع دیگر بهای گفته شده در بالا کمی تفاوت دارد. این تفاوت از این نظر است که در این نوع، وجه نقد یا معادلی پرداخت نشده است. این بها را به کمک بیان یک مثال توضیح می دهیم.

فرض کنید یک شرکت بخشی از سرمایه خود را در بازاری با سود 6% سرمایه گذاری کرده است. در حالی که انتخاب دیگری برای سرمایه گذاری در بازار دیگر با سود 9% برای شرکت وجود دارد. سود 9% حاصل از سرمایه گذاری در این بازار به عنوان فرصت از دست رفته در نظر گرفته می شود.

مطالعه بیشتر : حسابداری انبار چیست؟ | هر آنچه باید از اصول حسابداری انبار بدانید

 

کاربرد بهای تمام شده در حسابداری صنعتی

با توجه به طیف گسترده کاربردهای حسابداری، آن را به شاخه ها و انواع مختلفی تقسیم کرده اند. هدف از تعریف انواع حسابداری صرفاً پاسخ دادن به نیازهای صاحبان کسب وکارها است و می توان گفت گرایش های مختلف حسابداری تفاوت زیادی با یکدیگر ندارند.

حسابداری صنعتی یا بهای تمام شده یکی از انواع حسابداری است که هدف اصلی آن محاسبه بهای تمام شده هر واحد محصول و در نتیجه محاسبه دقیق میزان سود ناخالص و مراکز هزینه های آن است.

در حسابداری صنعتی که از بخش های مهم حسابداری مدیریت در نظر گرفته شده است، تهیه گزارش از جزئیات تولید، مراکز هزینه و مقدار مصرف مواد و تمامی عوامل موثر در تولید را به عنوان وظایف آن تعریف کرده اند.

در واقع به کمک حسابداری بهای تمام شده مدیران به دنبال راهکارهایی برای کاهش هزینه ها و رساندن آن به معقول ترین سطح هستند. بنابراین به کمک گزارش های حاصل از آن می توان تصمیم های اقتصادی بهینه و کاراتری را اتخاذ نمود.

لازم به ذکر است بهای تمام شده کالای فروش رفته در صورت سود و زیان اعمال می شود و یکی از عواملی است که برای محاسبه سود خالص شرکت در صورت سود و زیان در نظر گرفته می شود.

 هزینه یابی در حسابداری

تعریف هزینه یابی

در حسابداری در کنار بحث بهای تمام شده کالا، موضوع هزینه یابی مطرح می شود که می توان آن را این گونه تعریف نمود:

طبقه بندی و تسهیم صحیح هزینه ها جهت تعیین بهای تمام شده محصولات و خدمات واحد تجاری و نیز تنظیم و ارائه اطلاعات به مدیران جهت کنترل عملیات

بنابراین می توان گفت زمانی که در حسابداری بحث از هزینه یابی می شود، هدف یک یا چند مورد از موارد زیر است:

الف.تعیین بهای تمام شده ساخت یک محصول

ب.تعیین بهای تمام شده ارائه یک خدمت

ج.تعیین روشی برای کنترل هزینه ها

 

با در نظر گرفتن تعریف هزینه یابی، به دلیل ارائه اطلاعات شفاف و کامل به مدیریت و کمک در روند تصمیم گیری بسیار مهم شناخته شده است. به کمک اطلاعات حاصل از هزینه یابی، مدیریت می تواند برای شرکت در مناقصات، تخصیص ظرفیت تولید به محصولات با سودآوری بیشتر، راهبری سرمایه گذاری در زمینه افزایش میزان تولید و مواردی از این دست تصمیمات دقیق تری اتخاذ نماید.

 

فرمول محاسبه بهای تمام شده کالای به فروش رفته

برای محاسبه بهای تمام شده کالا می بایست عواملی که بر بهای یک کالا تأثیر دارند را به درستی شناسایی و با استفاده از فرمول محاسبه بهای تمام شده کالای به فروش رفته محاسبه نمود.

بهای تمام شده کالای به فروش رفته شامل موارد زیر می شود:

  • هزینه مواد اولیه و قطعات و تجهیزات مورد نیاز برای تولید محصول
  • هزینه مستقیم نیروی کار فعال برای تولید محصول
  • هزینه های سربار مانند هزینه های آب و برق
  • هزینه های غیرمستقیم

فرمول هایی که برای محاسبه بهای تمام شده کالا استفاده می شوند، به قرار زیر هستند:

 

 

فرمول موجودی کالای اماده برای فروش

 

فرمول بهای تمام شده کالای فروش رفته

 

فرمول موجودی کالای پایان دوره

 

با توجه به فرمول های بالا برای محاسبه دقیق بهای تمام شده و موجودی کالای در جریان ساخت باید با انواع هزینه های تعریف شده در حسابداری آشنا بوده و آنها را به درستی تشخیص دهید.

  • هزینه ثابت

هزینه هایی که با وجود تغییر در سطح فعالیت و میزان تولید، ثابت باقی می مانند. به بیان دیگر، این هزینه ها به میزان تولید ارتباطی نداشته و در کوتاه مدت ثابت هستند.

اقلام ثابت بهای تمام شده خود به دو نوع تقسیم می شود. اقلامی که قابل حذف نبوده و به کل تسهیلات تولیدی مرتبط می شود (اقلام ثابت تعهد شده) و اقلامی که به صلاح دید مدیریت می تواند حذف کرده و یا تغییر داد (اقلام ثابت اختیاری).

  • هزینه های متغیر

اقلامی که به طور مستقیم وابسته به میزان و سطح فعالیت است و می توان گفت بین هزینه های متغیر و مقدار تولید نسبت ثابتی وجود دارد. بنابراین با افزایش تولید، افزایش و با کاهش تولید، کاهش می یابند.

هزینه های مختلفی را می توان در دسته هزینه های متغیر قرار داد. ازجمله هزینه مواد مستقیم، دستمزد مستقیم و سربار ساخت، هزینه های اداری و توزیع و فروش.

  • هزینه های مختلط

هزینه هایی که نمی توان برای آنها یک الگوی خاص بیان کرد. در واقع بخشی از این هزینه ها ثابت و بخشی دیگر متغیر هستند.

  • هزینه نیمه متغیر

هزینه هایی که با افزایش سطح فعالیت افزایش می یابند ولی مانند هزینه های متغیر نسبت ثابتی برای آنها وجود ندارد. هزینه های نیمه متغیر را در دو نوع می توان تقسیم نمود.

اقلامی که افزایش در بهای تمام شده واحد اضافی، کمتر از افزایش برای تولید واحدهای قبلی است.

در نوع دیگر افزایش در واحد اضافی بیشتر از افزایش در تولید واحدهای قبلی است.

  • هزینه های نیمه ثابت

با افزایش سطح فعالیت، برخی هزینه ها به صورت متناوب افزایش می یابند که به آنها نیمه ثابت می گویند

 روش محاسبه هزینه تمام شده

روش محاسبه بهای تمام شده

به روش های مختلفی مانند لایفو و فایفو میتوان بهای تمام شده کالا را محاسبه نمود که این روش ها را در مقاله فرمول محاسبه بهای تمام شده کالا چیست؟ توضیح داده ایم. در ادامه قصد داریم با روند محاسبه بهای تمام شده کالا آشنا شویم.

مرحله اول: تعیین هزینه های مستقیم و غیرمستقیم

ابتدا باید هزینه های محصولاتی که شرکت به فروش می رساند، چه تولید خود شرکت باشد و چه به عنوان بازرگانی تنها وظیفه فروش را بر عهده دارد، شناسایی شوند.

هزینه های مستقیم شامل هزینه مواد اولیه مستقیم (موادی که به صورت مستقیم در تولید کالا استفاده می شوند) و دستمزد مستقیم ( دستمزد افراد و کارگرانی که به صورت مستقیم در فرآیند تولید کالا شرکت دارند) می شود.

هزینه سربار ساخت یعنی تمام هزینه هایی که در دسته هزینه های مستقیم مواد اولیه و دستمزد قرار نمی گیرند نیز هزینه های غیرمستقیم هستند.

مرحله دوم: تعیین هزینه های وسایل و تسهیلات

در این مرحله باید درصدی از نرخ تسهیلات مانند اجاره بها و یا رهن، هزینه آب و برق و دیگر موارد را برای یک دوره مالی محاسبه کنید.

مرحله سوم: تعیین موجودی اولیه

موجودی شامل مواد اولیه، کالاهای موجود در انبار، کالاهای در حال ساخت و محصول نهایی است که باید در حسابداری به صورت دقیق تعداد آنها مشخص باشد.

آنچه که اهمیت دارد این است که باید موجودی پایان دوره با موجودی ابتدای دوره بعد برابر باشد. در حسابداری هیچ گونه مغایرت بین این دو موجودی پذیرفتنی نیست.

مرحله چهارم: افزودن موارد خریداری شده

در برخی مشاغل موجودی در طول دوره از طریق خرید افزوده می شود. حسابدار باید هزینه محموله و یا بهای کل ساخت کالای اضافه شده به موجودی را محاسبه نماید.

مرحله پنجم: تعیین موجودی پایان دوره

موجودی پایان دوره اغلب از طریق انبارگردانی و تعیین میزان موجودی در پایان دوره مشخص می شود. انبارگردانی با هدف تعیین تعداد موجودی و محاسبه هزینه های انبار و دارایی موجود در آن انجام می شود.

در نهایت به کمک اطلاعات به دست آمده می توان بهای تمام شده کالا را محاسبه نمود.

 

 

نرم افزار تولید و بهای تمام شده پارمیس استار

نرم افزار تولید و بهای تمام شده پارمیس استار، از سری محصولات شرکت فناوری اطلاعات پارمیس با دارا بودن تمامی امکانات مورد نیاز برای مدیریت و حسابداری تولید و بهای تمام شده یک کارخانه، سازمان یا شرکت تولیدی و خدماتی، کاربران و حسابداران را قادر می کند که به صورت کاملاً مکانیزه عملیات تولید را زیر نظر داشته باشند و اقلام بهای تمام شده تولید را از این طریق مدیریت کنند.

همچنین شما با کمک نرم افزار تولید و بهای تمام شده پارمیس استار می توانید قبل از اینکه فرآیند تولید یک محصول را شروع کنید، با توجه به فرمول ساخت هایی که برای هر محصول معرفی کردید، قیمت تمام شده محصول را مشاهده کنید و در صورتیکه صرفه اقتصادی داشت فرآیند تولید را  آغاز کنید. همچنین شما می توانید تولیدات خود را براساس سفارشات گرفته شده انجام دهید. امکانات کاربردی این نرم افزار در مدیریت صحیح و به صرفه اقتصادی بودجه یک سازمان بسیار موثر است و می تواند از ضررهای مالی آتی جلوگیری کند.

  • آخرین بار تغییر یافته یکشنبه, 02 آذر 1399 17:26

  • 0 نظر

محبوب ترین مقالات

اگر سوالی دارید با ما در میان بگذارید

نام و نام خانوادگی

ایمیل

موبایل (در صورت ثبت پاسخ برای شما پیامک میشود)

نظر شما

کد امنیتی

نظر شما بعد از تایید مدیریت در سایت نمایش داده می شود.

عضویت در خبرنامه پارمیس

با عضویت در خبرنامه، داغ ترین مطالب هفتگی وبلاگ پارمیس را دریافت کنید!