دستمزد مستقیم و دستمزد غیر مستقیم چیست؟

در جریان محاسبه بهای تمام شده کالا و سیاست گذاری‌های مجموعه مدیریت در قیمت‌گذاری محصولات، حقوق و دستمزدکارگران و کارکنان مجموعه های صنعتی، بخش بزرگی از هزینه های تولید را به خود اختصاص می دهند. در کل دستمزد به عنوان یک هزینه، به دو دسته اصلی تقسیم می شود؛ دستمزدمستقیم و غیرمستقیم. این دو نوع هزینه حتی در کسب‌و‌کارهای خدماتی نیز بسیار پر اهمیت هستند. از همین رو، در این مقاله، ابتدا به تعریف دستمزد مستقیم می‌پردازیم و سپس دستمزد غیرمستقیم را بررسی میکنیم. در ادامه این دو سر فصل را مقایسه می‌کنیم و در انتها، ارتباط آنها با هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم را مطرح می‌کنیم و سپس، جایگاه این دو را در محاسبه بهای تمام شده کالا و خدمات تعریف می‌کنیم.

دستمزد مستقیم چیست؟

در راهنمای رسمی Defense Contract Audit Agency (DCAA, 2023) منظور از هزینه‌های مستقیم ، هزینه‌هایی است که به طور مشخص قابل ردیابی به محصول یا خدمت باشند. عنوان این نوع از دستمزد نیز تقریباً گویای مفهوم آن است. دستمزد مستقیم، به هزینه‌ای اشاره دارد که در ازای کار آن دسته از کارکنان پرداخت می‌شود که مستقیما در تولید و یا ارائه خدمات نقش داشته‌اند. برای مثال، حقوق کارگران نقاش خودرو در واحد رنگ خط تولید خودرو به عنوان دستمزد مستقیم در نظر گرفته می‌شود. حقوق این کارگران در محاسبه بهای تمام شده کالا نقشی مستقیم را ایفا می‌کند.

ویژگی‌های اصلی دستمزد مستقیم

از مهمترین ویژگی های دستمزد مستقیم می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• انتساب مستقیم به محصول
• اندازه گیری و ردیابی آسان
  • میزان ساعات کار و هزینه نهایی آنها به راحتی و به دقت قابل ردیابی است.
• جزیی از بهای اولیه
  • در کنار مواد مستقیم به عنوان یکی از عناصر بهای اولیه تلقی می شوند
• قابل کنترل بودن
  • با بالا رفتن مهارت و افزایش کیفیت محصول نهایی، عموما هزینه ها نیز افزایش می‌یابد.

در کسب و کارهایی که نیروی کار ماهر برای ارتقا کیفیت محصول نهایی به کار گرفته می شوند، هزینه دستمزد مستقیم به عنوان یکی از عوامل موثر تعیین بهای تمام شده کالا محصوب می شوند و به همین دلیل حقوق کارگران فعال در پروژه تولید این محصولات را در دسته هزینه های مستقیم قرار می دهیم. (FoundationSoft 2019 )

دستمزد غیرمستقیم چیست؟

در خط تولید یک محصول یا ارائه یک خدمت، تنها کارگران و کارکنان مستقیم نقش ندارند. واحدهای دیگری نیز در تکمیل فرایند تولید و ارائه خدمات شرکت دارند که در قبال کار خود حقوق دریافت می‌کنند و دستمزد آنها در محاسبه بهای تمام شده نهایی تاثیرگذار است. دستمزد این افراد که به صورت غیر مستقیم در تولید لحاظ می شوند، دستمزد غیر مستقیم در نظر گرفته می شود.شاید یک مثال درک این موضوع را ساده‌تر کند؛ کارکنان بخش کنترل کیفی، مستقیما نقشی در تولید خودرو ندارند، اما کار و حقوق آنها برای فروش نهایی محصول ضروری است. حقوق این کارکنان برای کنترل کیفی تنها یک محصول پرداخت نمی‌شود و آنها برای انجام فرایندهای کنترلی بر روی تمامی محصولات کارخانه حقوق دریافت می‌کنند. در نتیجه نمی‌توان میزان حقوق این افراد را به عنوان هزینه تنها به یک محصول اختصاص داد. دستمزد غیر مستقیم عموماً در قالب سربار ساخت محاسبه می شوند. در مقایسه دستمزد مستقیم و دستمزد غیرمستقیم، هر دو نوع هزینه مهم هستند و در نرخ نهایی کالا نقش دارند.

دستمزد غیرمستقیم چیست؟

ویژگی‌های اصلی دستمزد غیرمستقیم

• عدم انتساب مستقیم به محصول خاص
  • در عمل به یک محصول خاص اختصاص ندارند، مانند هزینه نگهداری ماشین آلات که با آنها انواع محصول تولید می شود.
• اندازه‌گیری دشوار
  • نمی‌توان به راحتی مشخص کرد که میزان این هزینه برای هر محصول چقدر است. برای مثال هزینه کار کارکنان واحد تعمیر و نگهداری برای کلیه محصولات است و تفکیک آن کار دشواری است.
• تاثیر غیرمستقیم بر بهای تمام‌شده
  • به علت نوع رابطه این هزینه، از روش های جذب سربار برای محاسبه این تاثیر استفاده می شود.
• ممکن است ثابت یا متغیر باشد.
  • این نوع هزینه می‌تواند مانند حقوق نگهبانان کارخانه ثابت و یا مانند میزان اضافه کاری کارکنان متغیر باشد.

جدول تفاوت دستمزد مستقیم و دستمزد غیرمستقیم

جایگاه دستمزد مستقیم و دستمزد غیرمستقیم در حسابداری بهای تمام‌شده

بهای تمام شده، یک فرایند کلیدی در حسابداری واحد های صنعتی و خدماتی است. محاسبه دقیق و درست بهای تمام شده، رابطه مستقیمی سودده بودن و یا ورشکستگی یک واحد کاری دارد. تصور کنید که واحد صنعتی شما، به دلیل اشتباه در محاسبه بهای تمام شده، محصول یا خدمتی را ارزان تر از هزینه‌های تحمیلی تولید این محصول ارائه کند. در نهایت نه تنها هزینه‌های این فرایند جبران نشده، بلکه شرکت سود نیز دریافت نکرده است. این به معنی دو ضرر است. اولی عدم دریافت برابر با هزینه‌ها و دومی عدم دریافت سود. این یعنی کسب و کار نمی‌تواند همگام با تورم نسبت به ادامه تولید اقدام کند و در ضمن امکان رشد کسب و کار وجود نخواهد داشت و در نهایت در رقابت با رقبای دیگر از میدان به در خواهد شد.

دقت در این بخش از حسابداری صنعتی، می‌تواند موفقیت شرکت و کسب و کار شما را تضمین کند و شما را در راستای رشد و توسعه بازار قرار دهد. دستمزد مستقیم ، مستقیماً در بهای تمام شده محاسبه می شود و دستمزد غیر مستقیم به صورت سرشکن در بین همه محصولات تقسیم می‌شود.

اهمیت این دو در تصمیم‌گیری‌های مدیریتی

مدیران برای برنامه‌ریزی تولید، قیمت‌گذاری محصولات، کنترل هزینه‌ها و بهبود بهره‌وری به محاسبه دقیق دستمزد مستقیم و غیر مستقیم نیاز دارند. تحلیل دستمزد مستقیم به مدیریت کمک می‌کند تا میزان کارایی نیروی کار و تأثیر آن بر کیفیت و قیمت محصول را بررسی کند. در مقابل، تحلیل دستمزد غیرمستقیم به مدیران نشان می‌دهد چه میزان از منابع انسانی در بخش‌های پشتیبانی مصرف می‌شود و چگونه می‌توان این هزینه‌ها را کاهش یا بهینه‌سازی کرد. به این ترتیب، تفکیک درست این دو نوع دستمزد، ابزاری کلیدی برای تصمیم‌گیری‌های استراتژیک است. بنا بر گزارش Institute of Management Accountants (IMA, 2022) اولین اقدام در پروسه طراحی سیستم‌های هزینه‌یابی موثر، طبقه‌بندی صحیح هزینه‌های مستقیم و غیرمستقیم است. خطا در این بخش می‌تواند منجر به تصمیم‌گیری‌های اشتباه در قیمت‌گذاری و بودجه‌بندی شود و ماهیت وجودی یک شرکت را به خطر اندازد.

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

مهمترین تفاوت بین دستمزد مستقیم و دستمزد غیرمستقیم، امکان ردیابی و شیوه محاسبه آنها است. در جدول بالا به خوبی می‌توان این تفاوت را دید. در هر صورت، هر دوی این هزینه‌ها در محاسبه بهای تمام شده کالا و اتخاذ تصمیمات مدیریتی نقشی کلیدی دارند و مدیران می‌بایست برای محاسبه دقیق آن به ابزار دقیق دسترسی داشته باشند. نرم افزارهای یکپارچه ERP یکی از راه‌کارهای پیشنهادی برای مدیریت این فرایند هستند (Direct and Indirect Labor – DoDIG, 2021). نرم افزار تولید و بهای تمام شده پارمیس استار با ارتباط یکپارچه با بخش‌های انبار و دیگر زیرسیستم ها بخصوص نرم افزار حقوق و دستمزد، به مدیران کمک می‌کند تا با دقت بالا این هزینه‌ها را محاسبه کنند و تصمیمات مدیریتی تاثیرگذارتری را اتخاد کنند.