اصول حسابداری

مفروضات حسابداری چیست؟ | آشنایی با مفروضات و اصول حسابداری

تصور کنید چه وضعیتی پیش خواهد آمد اگر هر سازمانی برای ثبت عملیات یکسان و مشابه حسابداری مجاز باشد قوانین و مقررات مخصوص به خود را تعریف کرده و براساس آن قوانین، عملیات حسابداری خود را انجام دهد.

برای شفاف شدن موضوع می توان این شرایط را با مثالی در حوزه آموزش مقایسه نمود. فرض کنید در آزمون های کتبی پایان ترم در رشته تحصیلی حسابداری که در چند دانشگاه با سوالات مشابه و یکسان برگزار می شود، اساتید برای پاسخ های کاملاً یکسان دانشجویان امتیازهای متفاوتی را در نظر بگیرند. یک استاد می تواند به پاسخ امتیاز کامل بدهد و استاد دیگر به همان پاسخ امتیاز بسیار کمتری نسبت به استاد اول در نظر بگیرد.

اگر این روال ادامه داشته باشد و بدون درنظر گرفتن مقررات و قوانین خاص و یکسان نمرات ثبت شود، آیا می توان میان ارزش مدرک و سطح سواد دانشجویان رشته حسابداری ارزیابی و قضاوت درستی نمود.

چنین وضعیتی را نیز می توان برای سازمان ها و شرکت های مختلف با فعالیت های تجاری یکسان ولی با قوانین متفاوت در ثبت حسابداری و گزارشگری های مالی تصور نمود. به همین دلیل نیاز است کارشناسان امور مالی، در ثبت و ضبط رویدادهای مالی مشخص و یکنواخت و ارائه گزارش های مالی مختلف به تصمیم گیرندگان از قوانین و چارچوب های خاصی پیروی کنند.

درنتیجه رعایت این قوانین و چارچوب ها گزارش های مالی ارائه شده مفیدتر بوده و به دلیل امکان مقایسه با گزارشات شرکت های مرتبط، تصمیم گیری مطلوب تری را برای مدیران فراهم می آورد. این قوانین یکسان تحت عنوان اصول حسابداری تعریف شده و مورد پذیرش متخصصان حسابداری و مالی قرار گرفته است.

هدف اصلی از پذیرش اصول و مفروضات فراگیر حسابداری، ایجاد سیستم یکنواخت برای اعمال روش حسابداری در تهیه اطلاعات حسابداری است، تا بدین ترتیب بتوان اطلاعات مالی واحدهای اقتصادی متفاوت با رویدادهای مشابه را با هم مقایسه نمود.

اصول حسابداری پذیرفته شده همگانی که با نام GAAP معرفی شده اند را به سه بخش تقسیم کرده اند:

  • اصول حسابداری
  • مفروضات حسابداری
  • اصول محدودکننده حسابداری

 مفروضات حسابداری چیست

مفروضات حسابداری چیست؟

مفروضات حسابداری همان فرض هایی هستند که اساس اصول و استانداردهای حسابداری و مبنای تهیه صورت های مالی را شکل می دهند.

چارچوب اصلی تئوری حسابداری براساس مفروضات حسابداری شکل گرفته و آنها را به رویه های عملی نزدیک می کند. هر کدام از مفروضات حسابداری می تواند منشا یک یا چند اصل باشد که این مفروضات به قرار زیر هستند:

  • فرض تفکیک شخصیت

در این فرض شخصیت مالک واحد تجاری با شخصیت واحد تجاری متفاوت در نظر گرفته شده است. درنتیجه می بایست بین حساب ها، هزینه و درآمدهای مالک با حساب ها، درآمدها و هزینه های واحد تجاری تمایز قائل شد؛ حتی در شرایطی که واحد تجاری توسط مالک اداره می شود.

حسابدار برای یک شخصیت جداگانه و مستقل کار حسابداری و گزارشگری را انجام می دهد و به هر واحد تجاری به عنوان یک واحد مستقل جدا از سهامداران و مالکان آن نگاه می کند. لازم به ذکر است این شخصیت حسابداری می تواند یک شرکت باشد، بخشی از شرکت و یا چند شرکت که با هم تلفیق شده و صورت های مالی تلفیقی تدوین می کنند، باشد.

بنابراین از آنجا که برای تصمیم گیری های مالی ارائه اطلاعات جداگانه درباره هر واحد اقتصادی ضروری است، در این فرض حساب جداگانه ای برای هر واحد اقتصادی در نظر گرفته می شود.

  • فرض دوره مالی

در حسابداری برای ثبت داده های مالی و درنتیجه ارزیابی عملکرد شرکت باید یک دوره مالی در نظر گرفته شود. در واقع عمر نامحدود هر واحد اقتصادی به دوره های مالی یکسان تقسیم می شود که این دوره های مالی متناسب با نیاز واحد تجاری می تواند ماهانه، سه ماهه، شش ماهه و نهایتاً سالانه باشد. دوره های یک ساله را سال مالی می نامند.

 هزینه ها و درآمدهای واحد تجاری برای دوره مالی مشخص ثبت و براساس سود محاسبه شده آن دوره، عملکرد واحد را ارزیابی می کنند. به کمک گزارش های حاصل از یک دوره مالی و ارزیابی عملکرد تصمیمات مختلفی گرفته می شود. به عنوان مثال اعتباردهندگان برای اعطای وام و تسهیلات به واحد تجاری به گزارش های مالی در دوره مشخص نیاز دارند و یا سهام داران برای تصمیم گیری در مورد ادامه همکاری با مدیر شرکت به کمک گزارش های مالی یک دوره مشخص عملکرد وی را ارزیابی می کنند.

  • فرض تداوم فعالیت

در حسابداری برای ثبت فعالیت های مالی این فرض در نظر گرفته می شود که واحد تجاری برای یک بازه زمانی نامشخص به فعالیت خود ادامه می دهد و درنتیجه عملیات آن در آینده قابل پیش بینی بوده و تداوم خواهد داشت.

گفتنی است فرض تداوم فعالیت اساس تقسیم دارایی ها و بدهی های واحد تجاری به جاری و غیرجاری است.

  • فرض واحد اندازه گیری

با توجه به اینکه باید یک مقیاس اندازه گیری برای هر موضوع کیفی تعریف شود، در حسابداری نیز پول به عنوان واحد اندازه گیری کلیه معاملات و عملیات مالی واحد تجاری در نظر گرفته شده است.

  • فرض تعهدی

در حسابداری ثبت فعالیت ها بدون در نظر گرفتن چگونگی گردش پول انجام می شود. به عبارت دیگر، چگونگی وصول وجه نقد نباید در شناسایی درآمدها و هزینه های فعالیت های انجام شده در یک واحد تجاری تاثیر داشته باشد. درنتیجه فرض تعهدی در حسابداری به عنوان یک فرض زیربنایی مطرح شده است.

در مبنای تعهدی که مقابل مبنای نقدی قرار دارد، درآمدها به محض تحقق و هزینه ها به محض تحمیل، بدون در نظر گرفتن زمان پرداخت یا دریافت وجه نقد مربوط به آن شناسایی و در دفاتر حسابداری ثبت می شوند.

 اصول حسابداری چیست

معرفی اصول و مفروضات حسابداری

بخش دیگر از اصول حسابداری پذیرفته شده همگانی که در بالا به آن اشاره کردیم، اصول حسابداری است. به کمک این اصول می توان چارچوب های گفته شده در مفروضات حسابداری را عملی نمود که در زیر به شرح اصول حسابداری می پردازیم.

  • اصل بهای تمام شده تاریخی

اصل بهای تمام شده مبنایی از ثبت اولیه دارایی ها و بدهی ها به هنگام وقوع معامله است. لازم به ذکر است که منظور از بهای تمام شده دارایی، ارزش مبادله نقدی در تاریخ تحصیل است.

مطابق با این اصل، دارایی ها در زمان خرید به بهای تمام شده آن ثبت می شود و نباید بهای دیگری به بهای مستقیم آن افزوده گردد. به عنوان مثال اگر برای خرید دارایی جدید از شرایط اقساط استفاده می شود، برای ثبت بهای تمام شده آن دارایی بهای حاصل از پرداخت در شرایط نقدی ثبت می شود و نمی توان هزینه هایی که شرایط اقساطی تحمیل می کند را در نظر گرفت.

با توجه به اینکه بهای تمام شده در دفاتر حسابداری و با گذشت زمان ثابت است و حتی با گذشت چندین سال از زمان خرید آن تغییری نمی کند، برای کشورهایی با تغییر ارزش پولی نمی توان در تصمیم گیری ها به اطلاعات آن اکتفا نمود. زیرا این اطلاعات به روز نبوده و ارزش پول در گذر زمان در نظر گرفته نمی شود؛ درنتیجه در تصمیم گیری ها چندان موثر نخواهد بود.

علاوه بر ارزش پول، در اصل بهای تمام شده ارزش دارایی نیز در طول زمان ثابت فرض می شود و تغییرات آن در نظر گرفته نمی شود.

در مقابل، مزیتی که می توان برای اصل بهای تمام شده تاریخی در نظر گرفت، قابل اتکا بودن اطلاعات حاصل از آن است. زیرا این اطلاعات عاری از هر گونه اشتباه و جانبداری باارزش بوده و آن چیزی که واقعا وجود دارد را نشان می دهد.

مزیت دیگر این اصل، نشان دهنده ارزش متعارف دارایی در زمان تحصیل آن است و به راحتی قابل رسیدگی و ردیابی است.

  • اصل تطابق

شرکت برای به دست آوردن درآمد باید هزینه هایی را در نظر بگیرد. در حسابداری نیز سود هر دوره حاصل اختلاف درآمدهای حاصل آن دوره با هزینه های تحمیل شده همان دوره است. بنابراین مطابق با اصل مقابله هزینه ها با درآمدها که اصل تطابق نیز نامیده می شود، باید درآمدها و هزینه های آن در یک دوره مالی شناسایی شود؛ در غیر این صورت سود محاسبه شده در پایان دوره صحیح نخواهد بود.  

روش های مختلفی برای شناسایی هزینه ها وجود دارد که در زیر به صورت خلاصه به آنها اشاره شده است:

الف. روش علت و معلولی بین درآمد و هزینه : برخی هزینه ها با درآمد ارتباط مستقیم و علت و معلولی دارند. در این مواقع با شناسایی درآمد می توان هزینه های مربوط به آن را نیز شناسایی نمود. هزینه حمل و نقل کالا، هزینه بسته بندی و بهای تمام شده کالای فروش رفته نمونه هایی از این هزینه ها هستند.

ب. روش تخصیص سیستماتیک : در برخی موارد درآمد حاصل از یک دارایی چند دوره مالی را شامل می شود و رابطه مستقیم علت و معلولی نیز بین درآمد و هزینه وجود ندارد، در این شرایط می توان بهای تمام شده کل را بین دوره های مالی به روش منطقی و سیستماتیک سرشکن نمود.

فرض کنید شرکت مالک یک ساختمان اداری است که این ساختمان درآمدهایی را برای شرکت به همراه دارد. می توان هزینه استهلاک این دارایی را برای هر دوره در نظر گرفت.

ج. روش شناخت بلادرنگ : برخی هزینه ها منافع آتی مشخصی ندارند و برای این منافع عدم اطمینان بسیار بالایی تصور می شود و علاوه بر این ارتباط مستقیمی با درآمدها نیز ندارند. در چنین شرایطی این هزینه ها بلادرنگ به عنوان هزینه همان دوره شناسایی می شود. هزینه تبلیغات یا هزینه ناشی از دعاوی حقوقی نمونه هایی از این دست هزینه ها هستند.

  • اصل افشاء کامل

ارائه هر گونه اطلاعات در رابطه با رویدادها و وقایع مالی در قالب ضمائم در گزارش های مالی یا در متن صورت مالی که در آگاهی تصمیم گیرندگان موثر بوده و به اتخاذ تصمیم منطقی کمک می کند را افشاء می گویند.

طبق اصل افشاء باید تمامی اطلاعات مالی و ضروری که می تواند به تصمیم گیرندگان کمک کند، در صورت ها و گزارش های مالی ارائه شده توسط بخش حسابداری ذکر شوند. افشاء یا ارائه اطلاعات مالی لازم می تواند در قالب اعداد و ارقام، جمله وارهای توصیفی یا دیگر انواع گزارش انجام شود. البته می بایست هزینه تهیه و افشاء اطلاعات و مرتبط بودن آن با گزارش های ارائه شده در نظر گرفته شوند.

  • اصل تحقق درآمد

در حسابداری، درآمد در صورتی شناسایی می شود که شرایط در نظر گرفته شده برای آن محقق شده باشد. بنابراین نمی توان درآمد شرکت را براساس یک سری توافقات شناسایی نمود. به عنوان نمونه فرض کنید برای فروش یک کالا قراردادی بین خریدار و فروشنده منعقد نشده باشد، در این شرایط نمی توان درآمد شرکت از فروش آن کالا را شناسایی نمود.

قاعده کلی که برای اصل تحقق درآمد در نظر گرفته شده است این است که باید درآمد را در زمانی که کسب می شود، ثبت نمود.

شرایطی که براساس آن می توان درآمد را شناسایی نمود به قرار زیر است:

-کالا یا خدمت مد نظر آماده فروش و ارائه به خریدار باشد

-کالا به فروش رفته باشد

-وجه نقد حاصل از معامله قابل وصول باشد

-مبلغ درآمد را بتوان به طور معقول اندازه گیری نمود

روش های شناسایی درآمد

روش های مختلفی برای شناسایی درآمد معرفی شده اند که عبارتنداز:

روش فروش : در این روش، درآمد در زمان فروش ثبت می شود.

روش اقساطی : این روش برای فروش های اقساطی در نظر گرفته شده است که در آن سود ناویژه به تدریج و با وصول وجوه نقد ثبت می شود.

روش وصول : گاهی فروشنده از دریافت وجه اطمینان ندارد، به همین دلیل روش وصول برای شناسایی درآمد در این زمان معرفی شده است. بنابر این روش درآمد درست زمانی که وجه دریافت می شود، به ثبت می رسد.

روش تکمیل کار : در برخی شرایط ارائه خدمات و یا تحویل کار به بازه زمانی طولانی مدتی نیاز دارد. درنتیجه روش مطمئن در این شرایط این است که کل درآمد در زمان تکمیل کار ثبت شود.

روش درصد پیشرفت کار : روش درصد تکمیل کار یا درصد پیشرفت برای کالاها یا خدمات طولانی مدت در نظر گرفته شده است. در این روش می بایست درآمد به تدریج و بر اساس میزان پیشرفت کار شناسایی شود. در اجرای این روش باید درصد پیشرفت پروژه برای دوره مالی مد نظر محاسبه و براساس آن درصد درآمد حاصل را شناسایی نمود.

 میثاق ها یا اصول محدودکننده حسابداری

میثاق ها یا اصول محدودکننده حسابداری

ارائه اطلاعات و گزارش های مالی همواره با محدودیت هایی روبه رو است که به هنگام حسابداری باید این محدودیت ها را در نظر داشته باشیم. اصول محدودکننده حسابداری یا میثاق های حسابداری نقش تعدیل کننده بر حسابداری و ارائه گزارش های مالی دارد که به قرار زیر هستند.

  • اصل فزونی منافع بر مخارج

در حسابداری جمع آوری اطلاعات و ارائه گزارش های مالی مختلف برای تصمیم گیری اهمیت بسزایی دارد. لازم است در تهیه اطلاعات حسابداری همواره اصل فزونی منافع بر مخارج را در نظر داشت. اگر مخارج حاصل از جمع آوری اطلاعات و ارائه گزارش حاصل از آن نسبت به منافع حاصل از گزارش بیشتر باشد، می توان گفت این اطلاعات برای سازمان ارزشمند نخواهد بود. اینگونه می توان بیان کرد که در حسابداری برای انجام هر فعالیت در راستای حسابداری و تهیه گزارش های مالی باید این نکته را در نظر داشت که آیا منفعت حاصل از آن بیشتر از مخارج و هزینه های اجرای آن است یا خیر؟

  • اصل اهمیت

ازجمله مواردی که در حسابداری باید همواره در نظر داشت توجه به اهمیت اطلاعات است، زیرا اطلاعات بااهمیت بر روی تصمیم گیری افراد تأثیر دارد. درنتیجه می توان از اعمال اصول حسابداری برای اطلاعاتی که اهمیت و یا کارایی پایین دارند، چشمپوشی نمود.

  • اصل خصوصیات صنعت

برخی صنایع ویژگی های خاصی دارند که می توان مناسب با آن اصول و استانداردهای حسابداری را تعدیل نمود. البته لازم به ذکر است درصورتی که تعدیل استانداردها، اطلاعات مالی دقیق تر را ارئه کرده و فرآیند ثبت اطلاعات را تسهیل می کند مجاز به استفاده از این اصل محدودکننده هستیم.

  • اصل محافظه کاری

یک واحد تجاری مجاز نیست درآمدها و دارایی ها را بیش از مقدار واقع و هزینه ها و بدیهی ها را کمتر شناسایی کند. بنابراین برای شناسایی درآمدها و هزینه ها به ویژه در شرایط ابهام باید محتاطانه عمل نمود تا درآمدها و هزینه ها مطابق با مقدار واقعی باشد.

نوشته های مشابه

ارسال نظر

کادرهایی که با علامت (*) مشخص شده اند وارد کردن اطلاعات در آنها الزامی می باشد. کد HTML مجاز نیست.

عضویت در خبرنامه پارمیس

با عضویت در خبرنامه، داغ ترین مطالب هفتگی وبلاگ پارمیس را دریافت کنید!