حسابداری انبار چیست؟ | هر آنچه باید از اصول حسابداری انبار بدانید

منتشر شده در مقالات
چهارشنبه, 07 آبان 1399
زمان مطالعه 5 دقیقه

هر کسب وکاری با توجه به نوع فعالیت و محصول یا خدماتی که ارائه می دهد می تواند به فضایی با عنوان انبار جهت نگهداری برخی  کالا و محصولات نیاز داشته باشد. کالاها و محصولات فیزیکی بخش مهمی از دارایی های یک شرکت به حساب می آیند که از طریق کنترل صحیح موجودی و ارزش واقعی آنها می توان سود حاصل از انجام فعالیت های شرکت را به روشی دقیق تر مدیریت نمود.

بنابراین با هدف کنترل ورود و خروج کالاها و محاسبه دقیق ارزش ریالی دارایی های موجود در انبار، حسابداری انبار تعریف شده است که رعایت اصول حسابداری انبار مؤثرترین راه برای کنترل موجودی و ارزش ریالی آنها است.

 

تعریف حسابداری انبار و وظایف آن

همان طور که اشاره شد، نوع فعالیت برخی از کسب وکارها ارائه کالا یا محصولات فیزیکی مختلف به بازار هدف است. به همین منظور برای پاسخگویی صحیح به تقاضای بازار می بایست با توجه به بررسی های انجام شده در راستای پیش بینی میزان تقاضا، بخشی از کالای تولیدی و یا مواد اولیه لازم برای تولید محصول نهایی خود را در فضایی به نام انبار نگهداری کنند.

کالا و مواد ذخیره شده در انبار می تواند از نظر ریالی ارزش بسیار بالایی داشته باشد که کنترل صحیح آنها اهمیت زیادی برای صاحبان مشاغل دارد. حسابداری انبار برای پاسخ به این نیاز مدیران تعریف شده است. به بیان دقیق تر، حسابداری انبار به مجموعه فعالیت ها و فرآیندهای حسابداری گفته می شود که برای تعیین مبلغ موجودی انبار اجرا می شوند.

بنا به تعریف حسابداری انبار و برای تعیین دقیق مبلغ موجودی انبار، اجرای عملیات انبارگردانی نیز اهمیت پیدا میکند. انبارگردانی با توجه به نیاز کسب وکار در بازه های زمانی مشخصی انجام می شود که می تواند سه ماهه، شش ماهه و یا یک ساله باشد. معمولا این بازه زمانی برحسب دوره مالی در نظر گرفته شده برای شرکت تعیین می شود.

انبارگردانی همان فرایند کنترل فیزیکی انبار و شمارش کالاهای موجود در انبار و مطابقت دادن آن با دفاتر حسابداری است.

با توجه به اینکه بخشی از سرمایه یک شرکت به صورت کالا و مواد اولیه در انبار نگهداری می شود، از طریق انبارگردانی و کنترل دقیق میزان موجودی و برآورد ارزش ریالی آن، می توان از گزارشات حاصل از انبارگردانی برای برخی تصمیم گیری ها کمک گرفت.

 به عنوان مثال می توان از اطلاعات حاصل از انبارگردانی و حسابداری انبار در مسایل مهمی چون برآورد هزینه نگهداری کالاهای موجود در انبار، کنترل زمان سفارش مواد اولیه مورد نیاز در فرآیند تولید شرکت و تأمین مالی برای خرید آنها، کنترل میزان مواد اولیه مورد نیاز در بازه زمانی مد نظر و محاسبه میزان تولید محصولات در شرکت، کنترل میزان خروجی محصولات یا مواد اولیه برحسب سرعت تولید استفاده کرد.

در نهایت می توان گفت حسابداری انبار در محاسبه هزینه ها و کنترل گردش مالی مربوط به بخش تولید یا تأمین محصولات شرکت عاملی موثر است.

 انواع موجودی ها در حسابداری انبار

انواع موجودی ها در انبار

در انبار یک شرکت برحسب نیاز آن کسب وکار می توان انواع مختلفی از کالاها و مواد اولیه را نگهداری کرد. نوع کالاها به فعالیت شرکت و نوع کسب وکار بستگی دارد. شرکت ها می توانند تولیدی، بازرگانی یا خدماتی باشند که براین اساس به مواد اولیه برای تولید محصولات خود، محصولات آماده جهت فروش و یا برخی ملزومات مصرفی نیاز دارند. در این بخش انواع کالاهایی که می توان در انبار نگهداری کرد و به عنوان موجودی انبار در نظر گرفت، لیست شده اند.

  • مواد خام یا مواد اولیه

برای یک کارخانه یا واحد تولیدی ابتدا مواد اولیه مصرفی در تولید محصولات و بعد قطعات یدکی لازم در نگهداری و تعمیر تجهیزات کارخانه بسیار مهم است. مواد اولیه شامل تمامی مواد و قطعاتی می شود که در فرآیند تولید و ساخت یک محصول مصرف شده و درنتیجه بدون این مواد فرآیند تولید متوقف خواهد شد. بنابراین تأمین به موقع این مواد برای فعال بودن خط تولید بسیار مهم است.

  • مواد در جریان ساخت و تولید

فرایند تولید در برخی شرکت ها به صورت کارگاهی است. بدین صورت که در هر بخش از خط تولید، قسمتی از محصول نهایی تولید می شود. بنابراین مواد یا کالای تولیدشده در این بخش ها نه در دسته مواد اولیه و نه در دسته محصول نهایی قرار می گیرد؛ به این نوع از کالاها، کالاهای در جریان ساخت می گویند. بخشی از کالاهای موجود در انبار همین کالاهای در جریان ساخت هستند.

  • کالای ساخته شده یا محصول نهایی

خروجی خط تولید یک شرکت تولیدی، محصول نهایی است که به مصرف کننده ارائه می شود. کنترل موجودی این دسته از کالاها نیز برای کسب وکارها بسیار مهم است. زیرا میزان فروش و سود شرکت را می توان با برنامه ریزی دقیق میزان تولید محصول نهایی و موجودی انبار برای این دسته مدیریت نمود.

به عنوان مثال برخی از کالاهای مصرفی کاربران مناسب فصل بوده و به همین دلیل تقاضای خرید برای آنها به صورت فصلی است. اگر پیش بینی درستی از میزان تقاضا در فصل ها صورت نگیرد، میزان فروش و به دنبال آن سود شرکت کاهش چشمگیری خواهد داشت.

این پیش بینی به دو صورت می تواند بر هزینه ها و درآمد شرکت تأثیرگذار باشد. اگر میزان موجودی انبار بیشتر از تقاضای واقعی بازار باشد، هزینه نگهداری کالاها و محصولات تا زمان فصل فروش آینده به شرکت تحمیل می شود. درمقابل اگر تقاضای پیش بینی شده کمتر باشد، شرکت به دلیل کمبود موجودی محصولات بخشی از تقاضای خرید بازار یعنی فروش بیشتر را از دست می دهد.

به همین دلیل کنترل و برقراری تعادل میان موجودی انبار با میزان تقاضای بازار فاکتوری مهم در حرکت شرکت به سمت اهداف تعیین شده است.

  • مواد و ملزومات مصرفی

 ملزومات مصرفی کالاهایی هستند که مستقیماً در فرایند تولید محصولات نهایی شرکت نمی کنند ولی برای انجام برخی از کارهای تعریف شده در شرکت لازم هستند. این کالاها ارزشی در محصول نهایی ایجاد نکرده و در برخی موارد نیز در اثر مصرف تمام می شوند و نمی توان آن را به عنوان دارایی شرکت در نظر گرفت.

  • اجناس خریداری شده

برخی از شرکت ها که به عنوان بازرگانی فعالیت می کنند، کالاهایی را خریداری کرده و بدون ایجاد هیچ تغییری در آن ها، کالاها را به مشتریان خود می فروشند. به عبارت دیگر این کالاها نه در فرآیند تولید محصولی استفاده می شوند و نه می توان تغییری را در آنها ایجاد نمود.

این دسته از کالاها صرفاً در انبار با هدف فروش نگهداری می شوند.

 وظایف تعریف شده در حسابداری انبار

مهم ترین وظیفه در حسابداری انبار

در مدیریت انبار با هدف مدیریت و کنترل دقیق اموری که در جریان است، سندهایی در نظر گرفته شده است که باید فعالیت های شکل گرفته در انبار در این اسناد ثبت شوند. به همین دلیل می توان مهم ترین وظیفه براساس اصول حسابداری انبار را شناسایی و بررسی این اسناد دانست.

در یک دسته بندی کلی می توان اسناد انبار را در چهار دسته کلی تقسیم نمود که این اسناد در زیر لیست شده اند:

  • اسناد خرید در حسابداری انبار

هزینه ها در حسابداری اهمیت زیادی دارند. به همین دلیل می بایست تمام هزینه های انجام شده به صورت دقیق و با بیان جزئیاتی مانند درصد تخفیف یا ارزش افزوده هزینه ها در سند مربوط به خرید قید شوند.

هزینه هایی چون حمل ونقل، انبارداری، گمرک و هزینه هایی از این دست در قسمت هزینه های خرید قرار می گیرند که باید به منظور محاسبه قیمت تمام شده یک کالا در نظر گرفته شوند، به همین دلیل ثبت این نوع از هزینه ها نیز در اسناد خرید ضروری است.

  • اسناد انتقالی بین انبار

ثبت اسناد مربوط به انتقال مواد اولیه و کالاها بین بخش های مختلف یک شرکت نیز باید به صورت دقیق انجام شود. زیرا این اسناد در محاسبه موجودی انبار و نهایتاً حسابداری انبار کمک کننده هستند.

  • اسناد بهای تمام شده محصول تولیدی

این بخش را می توان از مراحل سخت در حسابداری انبار دانست. زیرا هزینه های مختلفی چون هزینه خرید مواد اولیه، هزینه حمل و نقل و انبارداری و دیگر هزینه های جانبی بر قیمت تمام شده یک کالا تأثیر دارند.

  • بهای تمام شده کالای صادره از انبار

در فرایند حسابداری به هنگام خروج هر کالا از انبار باید قیمتی نهایی برای آن در نظر گرفت. برای محاسبه قیمت نهایی کالای خارج شده از انبار دو سیستم ارزیابی ادواری و دائمی موجودی تعریف شده است.

 ارزیابی موجودی انبار براساس اصول حسابداری انبار

سیستم ارزیابی موجودی های انبار

در بحث حسابداری انبار و براساس اصول حسابداری انبار، کنترل موجودی انبار و انبارگردانی از ضروری ترین عملیاتی است که به ویژه برای هر دوره مالی باید در نظر گرفته شود.

همان طور که گفته شد هدف از حسابداری انبار تعیین مبلغ ریالی موجودی های انبار است، بنابراین می توان گفت کنترل موجودی انبار با دو هدف اصلی محاسبه بهای تمام شده کالای فروخته شده و محاسبه میزان دارایی موجود در انبار انجام می شود.

در مدیریت انبار دو روش برای کنترل موجودی های انبار تعریف شده است که هر دو روش برای کنترل انواع موجودی های گفته شده مناسب هستند.

الف.سیستم ارزیابی ادواری موجودی یا Periodic Inventory system

همان طور که از نام این سیستم مشخص است مبلغ کالاها و محصولات موجود در انبار در پایان هر دوره مالی محاسبه می شود.

با در نظر گرفتن این نکته که تنها در پایان دوره مالی و زمان بستن حساب ها، محاسبه مبلغ ریالی دارایی ها نیاز است، در سیستم ارزیابی ادواری موجودی در بین دوره صرفاً اطلاعات تعدادی محصولات و کالای موجود در انبار ثبت و در پایان دوره ارزش ریالی آنها محاسبه می شود.

البته لازم است بدانید این روش برای کالاهایی مناسب است که ارزش زیادی از نظر قیمت ندارند، کم حجم بوده، دارای گردش بالا و غیرقابل شمارش هستند.

 

شیوه ثبت اسناد حسابداری در سیستم ارزیابی ادواری موجودی

در سیستم ارزیابی ادواری، حساب خرید در زمان خرید کالا بدهکار و وجوه نقد  و یا حساب های پرداختنی بستانکار می شوند ؛ در زمان فروش نیز حساب فروش بستانکار و حساب صندوق و بانک در صورت فروش نقدی و یا حساب های دریافتی در هنگام فروش نسیه بدهکار می شوند. با توجه به روال در این سیستم نمی توان موجودی انبار را به کمک دفاتر حساب به دست آورد.

در این روش مقدار موجودی کالا از روی دفاتر حساب قابل محاسبه نیست و هر زمان که به این اطلاعات نیاز است باید تعداد موجودی کالا در انبار و بهای تمام شده برای کالاهای به فروش رفته محاسبه شود. با محاسبه مبلغ موجودی کالا در پایان دوره و کسر آن از مجموع مبلغ موجودی کالا در ابتدای دوره و میزان خریدهای میان دوره، مبلغ کالای فروش رفته در طول دوره به دست می آید. در این سیستم موجودی پایان دوره به عنوان موجودی اول دوره بعد در نظر گرفته می شود.

 

ب.سیستم ارزیابی دائمی موجودی

در این سیستم ارزیابی موجودی کالا می بایست اطلاعات تعدادی و اطلاعات ریالی به هنگام ورود و خروج کالاها توسط بخش حسابداری ثبت شود. بنابراین در هر لحظه شما به اطلاعات موجودی کالا از نظر تعداد دقیق و از نظر ارزش ریالی در دفاتر دسترسی دارید.

این سیستم برای شرکت هایی مناسب است که کالاهای گران قیمت یا حجیم دارند، میزان گردش کالا در طول دوره کم بوده و یا کالاهای موجود در انبار به راحتی قابل شمارش و یا اندازه گیری هستند و یا از نرم افزارهای پیشرفته که امکان محاسبه ی لحظه ای بهای تمام شده کالاها را دارد استفاده گردد.

 

ثبت اسناد حسابداری در سیستم ارزیابی دائمی موجودی

در این روش لازم است تمامی مبادلات ورود و خروج کالا به انبار به دلیل خرید و یا فروش در دفاتر حسابداری ثبت شود. به هنگام خرید کالا، حساب موجودی کالا بدهکار و در صورت خرید نقدی وجه نقد و در صورت خرید نسیه حساب های پرداختنی بستانکار می شود.

موجودی کالا (بدهکار)

                                    صندوق/بانک/حساب های پرداختنی (بستانکار)

در هنگام فروش کالا به اندازه مبلغ فروش، در صورت فروش نقدی صندوق و یا بانک بدهکار و حساب فروش بستانکار می گردد. همچنین به اندازه مبلغ بهای تمام شده کالا، حساب بهای تمام شده کالا بدهکار و حساب موجودی کالا بستانکار می شود.

صندوق/بانک/حسابهای دریافتنی (به اندازه مبلغ فروش - بدهکار)

                                    فروش (به اندازه مبلغ فروش - بستانکار)

بهای تمام شده (به اندازه بهای تمام شده – بدهکار)

                                    موجودی کالا ( به اندازه بهای تمام شده – بستانکار)

 

همانطور که مشخص است در این روش باید در هنگام هر خروج، بهای تمام شده کالای خارج شده از انبار بر مبنای روش های تعیین شده محاسبه گردد که در ادامه به روش های موجود محاسبه بهای تمام شده اشاره شده است.

از نکات مثبت این سیستم ارزیابی موجودی ها حذف نیاز به شمارش موجودی کالا در پایان دوره و دسترسی لحظه ای به مبلغ ریالی موجودی کالای انبار است. البته در تمام مجموعه ها با هدف تایید صحت مانده موجودی کالا در انبار، حداقل سالی یک بار که اغلب در پایان دوره مالی است، انبارگردانی انجام می شود.

 روش اولین صادره از اولین وارده در حسابداری انبار

روش های محاسبه بهای تمام شده کالاها و  نحوه ریالی کردن اسناد انبار

روش های محاسبه بهای تمام شده کالاها و ریالی نمودن اسناد انبار را به چهار روش اصلی می توان تقسیم نمود:

  • روش اولین صادره از اولین وارده FIFO

در این روش فرض بر این است که اولویت مصرف برای کالاهای موجود در انبار با کالاهایی است که زودتر وارد انبار شده اند. بنابراین پس از خروج کالای مورد نیاز آنچه در انبار می ماند، کالایی است که جدیداً خریداری شده است.

روش FIFO روشی سازگار با گردش انبار بسیاری از شرکت ها است. در این روش با افزایش سالیانه قیمت ها، در صورتی که کالا و محصولات موجود در انبار تاریخ مصرف محدودی نداشته باشند یا مناسب با تقاضای بازار باشند؛ کالای قدیمی مطابق قیمت روز به بازار عرضه می شود. زیرا شرکت برای جایگزینی این کالاها و محصولات باید هزینه بیشتری را بپردازد. بنابراین فروش این کالاها سود ناخالص بیشتری برای شرکت به همراه دارد ولی درمقابل، میزان مالیات دوره ای را نیز افزایش می دهد.

  • روش اولین صادره از آخرین وارده LIFO

در روش LIFO برخلاف روش قبل، اولویت مصرف کالاهای موجود در انبار با جدیدترین کالاهایی است که به انبار وارد شده اند. درنتیجه با خروج اقلام مورد نیاز، آنچه در انبار باقی می ماند کالاهای قدیمی است.

با افزایش قیمت سالیانه و فروش آخرین اقلام خریداری شده، هزینه کالاها بیشتر و درنتیجه سود ناخالص کمتری برای شرکت محاسبه می شود. نتیجه سود کمتر، پرداخت مالیات بر درآمد کمتر برای شرکت است. لازم است بدانید روش LIFO برای گردش موجودی کالاها روشی معمول نیست، زیرا شرکت هایی که از این روش استفاده می کنند همواره در انبار خود کالاهای قدیمی و تاریخ گذشته خواهند داشت و حتی این روش برای برخی ممیزان مالیاتی کشورها نیز مورد قبول نیست.

  • روش میانگین موزون و میانگین متحرک

روش میانگین موزون، مناسب کالاهایی است که نوسان قیمت بسیار کمی را تجربه می کنند. اغلب شرکت هایی که از این روش برای انبارداری خود استفاده می کنند، در انبار خود سطحی از کالای مشخص را دارند. در این روش برای محاسبه قیمت تمام شده موجودی پایان دوره، باید قیمت تمام شده ی کالای آماده فروش را بر تعداد کالای آماده فروش تقسیم و درنهایت عدد حاصل را در تعداد موجودی پایان سال ضرب نمود. لازم به ذکر است این روش در بین حسابداران مقبولیت بیشتری دارد.

  • روش شناسایی ویژه

در این روش کالاها در انبار به گونه ای نگهداری می شوند که در هنگام خروج امکان دستیابی به فی خرید همان کالا امکان پذیر است. روش شناسایی ویژه برای کالاهایی مناسب است که فرایندها و مواد اولیه آن قابل شناسایی است. به عنوان مثال اقلام گران قیمت مانند طلا و جواهرات، اتومبیل، فرش دستبافت و موارد مشابه دیگر که امکان ردیابی آنها فراهم است با این روش شناسایی می شوند.

برای بهای تمام شده پایان دوره در این روش باید تعداد کالای موجود تعیین و بهای تمام شده تک تک کالاها بر اساس فی خرید و هزینه های انجام شده برای آنها را با هم جمع نمود. در دنیای امروز می توان به کمک نصب برچسب و دستگاه بارکدخوان و سیستم های نرم افزاری مربوط به راحتی بهای تمام شده در روش شناسایی ویژه را محاسبه نمود.

درنهایت تاکید می کنیم که روش حسابداری برای گردش موجودی انبار باید متناسب با هر کسب وکاری انتخاب و اجرایی شود.

 

حسابداری انبار به کمک نرم افزارهای حسابداری پارمیس

انبار از مهم ترین بخش های یک شرکت یا سازمان به حساب می آید که برای کنترل موجودی و محاسبه هزینه ها، انبارداری از مهم ترین مسئولیت هایی است که در یک سازمان می توان تعریف نمود. با هدف افزایش دقت و سرعت در انبارگردانی و کنترل موجودی انبار نرم افزار انبار توسط شرکت های مختلفی طراحی و به بازار ارائه شده است. شرکت فناوری اطلاعات پارمیس نیز با طراحی نرم افزارهای حسابداری پرو و استار سعی داشته است به این نیاز شرکت ها پاسخ دهد. 

لازم است اشاره کنیم نرم افزار حسابداری پارمیس پرو از سیستم ارزیابی ادواری موجودی و نرم افزار حسابداری یکپارچه پارمیس استار از سیستم ارزیابی دائمی موجودی در انبار پشتیبانی می کند. همچنین نرم افزار حسابداری پارمیس استار با رویکرد یکپارچه شامل زیرسیستم نرم افزار انبار می شود که درصورت نیاز می توانید آن را به صورت جداگانه سفارش داده و تهیه نمایید.

 

نرم افزار انبار پارمیس استار

  • آخرین بار تغییر یافته چهارشنبه, 05 آذر 1399 08:58

  • 0 نظر

اگر سوالی دارید با ما در میان بگذارید

نام و نام خانوادگی

ایمیل

موبایل (در صورت ثبت پاسخ برای شما پیامک میشود)

نظر شما

کد امنیتی

نظر شما بعد از تایید مدیریت در سایت نمایش داده می شود.

عضویت در خبرنامه پارمیس

با عضویت در خبرنامه، داغ ترین مطالب هفتگی وبلاگ پارمیس را دریافت کنید!