اقتصاد کلان چیست؟

اقتصاد کلان که شاخه‌ا‌ی از علم اقتصاد است به مطالعه و بررسی رفتار کلی اقتصاد کلی بازارها، تولیدکنندگان، مشاغل، مصرف‌کنندگان و دولت‌ها می‌پردازد. در واقع اقتصاد کلان پدیده‌های کلی اقتصاد مانند قیمت‌ها، تورم، نرخ رشد اقتصادی، درآمد ملی، تولید ناخالص داخلی (GDP) و نرخ بیکاری را بررسی می‌کند.

از جمله سوالات اصلی که اقتصادانان در اقتصاد کلان به آن‌ها می‌پردازد می‌توان به سوالاتی چون “دلایل بیکاری چیست؟” “علت تورم چیست؟” “چه عواملی باعث رشد اقتصادی می‌شود؟” اشاره کرد. در اقتصاد کلان تلاش می‌شود تا میزان عملکرد و فعالیت اقتصاد کشور را اندازه‌گیری کنند، و بفهمند چه فاکتورهایی بر اقتصاد کل تاثیر دارد و چگونه می‌توان آن‌ها را بهبود داد. پارمیس در این مقاله به تعریف اقتصاد کلان می‌پردازد.

مفهوم اقتصاد کلان

همانطور که از نامش مشخص است، اقتصاد کلان بر خلاف اقتصاد خرد رشته‌ای است که اقتصاد را در سطح وسیع تری تحلیل می‌کند. که شامل بررسی و تحلیل متغیرهایی چون تولید ناخالص داخلی، بیکاری و تورم است. علاوه بر این، اقتصاددانان کلان، مدل‌هایی را عرضه می‌کنند که روابط بین این متغییرها را آشکار می‌کند.

این مدل‌ها و فرمول‌هایی که توسط اقتصادانان و فعالان در این حوزه ایجاد می‌شود، در درجه اول توسط دولت‌ها و سران کشور برای کمک به ایجاد و ارزیابی سیاست‌های اقتصادی، پولی و مالی استفاده می‌شود. و نیز شرکت‌ها، کارخانه‌ها و در کل صنعت‌های مختلف از این مدل‌ها فرمول‌ها برای تعیین استراتژی‌های خود در بازارهای داخلی و جهانی استفاده می‌کنند و نیز سرمایه‌گذاران از آن‌ها برای پیش‌بینی و برنامه‌ریزی جهت سرمایه‌گذاری‌های خود و تحلیل آن استفاده می‌کنند.

تئوری‌های اقتصادی در صورت اعمال صحیح می‌توانند نحوه عملکرد اقتصادها و پیامدهای بلندمدت سیاست‌ها و تصمیمات خاص را روشن کنند. تئوری اقتصاد کلان همچنین می‌تواند به کسب‌وکارها و سرمایه‌گذاران فردی کمک کند تا از طریق درک دقیق‌تر اثرات روندها و سیاست‌های اقتصادی گسترده بر کسب و کار و سرمایه‌گذاری خود، تصمیم‌های بهتری بگیرند.

مطالعه بیشتر:  نرم افزار حسابداری و نرم افزار حقوق و دستمزد و نرم افزار CRM

داستان اقتصاد کلان

در حالی که اصطلاح “اقتصاد کلان” چندان قدیمی نیست و مربوط به دهه 1940 باز می‌گردد، بسیاری از مفاهیم اصلی اقتصاد کلان برای مدت طولانی‌تری مورد توجه و مطالعه قرار گرفته‌اند. موضوعاتی مانند بیکاری، قیمت‌ها، رشد و تجارت از زمان آغاز این رشته در دهه 1700، توسط اقتصاد دانانی مانند آدام اسمیت و جان استوارت مطرح شد که اکنون به عنوان حوزه اقتصاد کلان شناخته می‌شود.

اقتصاد کلان در شکل مدرن خود، اغلب توسط جان مینارد کینز و کتاب او تئوری عمومی اشتغال، بهره و پول در سال 1936 شروع می‌گردد. زیرا کینز جزء اولین نفرهایی بود که پیامدهای رکود بزرگ که شامل فروخته نشدن کالا‌ها و بیکاری کارگران بود را توضیح داد.

قبل از آن که نظریه‌های کینز رایج شوند، اقتصاددانان در کل بین اقتصاد خرد و کلان تفاوتی قائل نبودن. همان قوانین اقتصاد خرد عرضه و تقاضا که در بازارهای کالاهای منفرد اعمال می‌‌کردند. ارتباط بین بازارهای کالا و متغیرهای مالی در مقیاس بزرگ مانند سطح قیمت و نرخ بهره از طریق نقش منحصر به فرد و ویژه‌ی که پول در اقتصاد به عنوان وسیله مبادله ایفا می‌کند توسط اقتصاددانانی مانند کنات ویکسل، ایروینگ فیشر و لودویگ فون میزس توضیح داده شده است.

خبرنامه پارمیس را از دست ندهید!

هر هفته محتوای اختصاصی و جدیدترین اخبار، مقالات آموزشی حسابداری، مالی و مدیریتی را برای شما میفرستیم.

عضویت

تفاوت اقتصاد کلان با اقتصاد خرد

بدون شک اقتصاد کلان با اقتصاد خرد متفاوت است، اگر چه در گذشته آن‌ها را یکی می‌دانستند. اقتصاد خرد بر عوامل کوچکتری که بر انتخاب‌های فرد و شرکت‌‌ها تاثیر گذار است تمرکز دارد. البته قابل ذکر است که عوامل و فاکتورهایی که هم در اقتصاد خرد و هم در اقتصاد کلان مورد مطالعه و بررسی قرار می‌گیرند، معمولاً بر یکدیگر تأثیرگذار هستند.

یکی از تمایزهای کلیدی بین اقتصاد خرد و کلان این است که اقتصاد کلان گاهی می‌تواند به روش‌های بسیار متفاوت یا حتی برعکس متغیرهای مشابه که در اقتصاد خرد وجود دارد، رفتار کند. به عنوان مثال، کینز اصطلاحی به نام “پارادوکس صرفه جویی” را بیان کرده است، که توضیح می‌دهد، از دید اقتصاد خرد افراد برای این که ثروت بسازند، پول پس انداز می‌کنند. اما، در اقتصاد کلان برعکس است، زمانی که همه تلاش می‌کنند پس‌انداز خود را به یکباره افزایش دهند، این موضوع می‌تواند باعث کاهش رشد اقتصادی و کاهش ثروت در کل جامعه گردد.  دلیلش آن است که هزینه‌ها کاهش می‌یابد که این موضوع باعث می‌شود بر درآمدهای تجاری تأثیر داشته باشد و حقوق کارگران را کاهش یابد.

همچنین، اقتصاد خرد به گرایش‌های که باعث افزایش تقاضا در اقتصاد می‌شود نگاه می‌کند، یا اینکه بررسی می‌کند، وقتی افراد انتخاب‌های خاصی را انجام می‌دهند چه عواملی باعث این انتخاب شده است. افراد معمولاً به گروه‌هایی مانند خریداران، فروشندگان و صاحبان مشاغل دسته‎‌بندی می‌شوند. این بازیگران عرصه اقتصاد بر اساس قوانینی که در عرضه و تقاضا وجود دارد با یکدیگر تعامل دارند.

بیشتر بخوانید: نرم افزار انبارداری و نرم افزار تولیدی و نرم افزار تولید و بهای تمام شده

محدودیت‌ های اقتصاد کلان

درک این که در نظریه‌های اقتصاد کلان هم محدودیت‌هایی نیز وجود دارد بسیار مهم است. تئوری‌ها اغلب در اتاق‌های اقتصاد دانان ایجاد می‌شوند و فاقد ویژگی‌های دنیای واقعی از جمله مالیات، مقررات و هزینه‌های معامله هستند. دنیای واقعی بسیار پیچیده است و شامل موضوعاتی چون ترجیح اجتماعی و وجدان است که این متغییرها را نمی‌توان در تجزیه و تحلیل ریاضی جا داد. برای بر طرف کردن این مشکل علم اقتصاد فرض می‌کند این چنین متغییرهایی از نظر تاثیر گذاری بر مدل‌ها و فرمول‌ها برابر هستند.

حتی با وجود آن که محدودیت‌های در تئوری‌های اقتصادی وجود دارد، پیروی از شاخص‌های مهم در کلان اقتصادی مانند، تولید ناخالص داخلی، تورم و بیکاری مهم و ارزشمند هستند. زیرا عملکرد افراد، شرکت‌ها و در نتیجه سهام آن‌ها به طور قابل توجهی تحت تأثیر شرایط اقتصادی کلان قرار می‌گیرد.

بنابراین، درک این موضوع که کدام تئوری‌ها به نفع  یک دولت خاص است، بسیار مهم و ارزشمند است. زیر بنای اقتصادی یک دولت در مورد نحوه برخورد آن با مالیات، مقررات، مخارج دولت و سیاست‌ها در هر کشور متفاوت است. با درک بهتر اقتصاد و عوامل موثر بر آن، و پیامدهای تصمیمات سیاسی و اقتصادی، سرمایه گذاران می‌توانند با نگاهی اجمالی، آینده احتمالی را پیش بینی کنند و بر اساس آن با عمل کنند. البته این موضوع زمانی اتفاق می‌افتد که ثبات اقتصادی وجود داشته باشد و تورم با نرخ کم و البته  قابل توجیحی وجود داشته باشد.

مکاتب اقتصاد کلان

اقتصاد کلان شامل چندین مکتب است که نظرها و نگرش‌های متفاوتی را در مورد نحوه عملکرد بازارها و مشارکت‌کنندگان آن‌ها دارد. در زیر در مورد چند مکتب توضیح خواهیم داد:

کلاسیک

اقتصاد دانان کلاسیک معتقد بودند که قیمت‌ها، دستمزدها و نرخ‌ها انعطاف‌پذیر هستند، مگر اینکه سیاست‌های دولت از انجام آن جلوگیری کند، که این نظریه بر اساس تئوری‌های اولیه آدام اسمیت است. اصطلاح «اقتصاد دانان کلاسیک» در واقع یک مکتب فکری اقتصاد کلان نیست، بلکه برچسبی است که ابتدا توسط کارل مارکس و بعداً توسط کینز برای نشان دادن متفکران اقتصادی قبلی که با آن‌ها مخالف بودند، به کار بردند.

کینزی

پدر مکتب کینزی را جان مینارد کینز می‌دانند که وی آغازگر مفهوم اقتصاد کلان به عنوان یک رشته مطالعاتی جدا از اقتصاد خرد می‌دانند. در این مکتب تمرکز بر تقاضای کل است و آن را به عنوان عامل اصلی و مهم در مسائلی مانند بیکاری و چرخه تجاری می‌داند. اقتصاددانان این مکتب اعتقاد دارند که، چرخه تجاری را می‌توان با دخالت فعال دولت توسط سیاست‌های مالی، مدیریت کرد، برای مثال دولت‌ها در رکود برای تحریک تقاضا هزینه بیشتری می‌کنند یا برای کاهش تقاضا  هزینه کمتری را برای توسعه انجام می‌دهند. همچنین اقتصاد دانان کینزی به سیاست پولی توسط دولت اعتقاد دارند، برای مثال زمانی که بانک مرکزی وام دهی را با نرخ‌های پایین تر را تحریک می‌کند و یا آن را با نرخ‌های بالاتر محدود می‌کند. به طور کلی کینزگراییی، بر این باور است که باید سیاست‌های اقتصادی-سیاسی اعمال شود و در آن تلاش شود در درون نظام سرمایه‌داری با ارائه خدمات رفاهی-اجتماعی و کنترل اقتصاد توسط دولت از ایجاد بحران‌ها در نظام اقتصادی سرمایه‌داری جلوگیری شود. جمله معروفی  کینز‌ها در خطاب به اقتصاددانان کلاسیک دارند این است که: “ما در بلند مدت مرده‌ایم”! به این دلیل که اقتصاد کلاسیک بیشتر بر پایه رشد اقتصادی بلند مدت است.

حتما بخوانید: حسابداری چیست؟ و مالیات چیست؟ و ERP چیست؟

پول گرا

مکتب اقتصاد پول گرایی شاخه‌ای از اقتصاد کینزی است که از آثار میلتون فریدمن استخراج شده است. اقتصاد دانان پول‌گرا با کار کردن در مدل‌های کینزی و توسعه دادن آن‌ها، بر این باورند که سیاست پولی ابزار سیاسی مؤثرتر و مطلوب‌تری برای مدیریت تقاضای کل است تا سیاست مالی. البته قابل ذکر است که، پول‌گرایان محدودیت‌های که در سیاست پولی وجود دارد را تأیید می‌کنند. 

کلاسیک جدید

در مکتب اقتصاد کلاسیک جدید، مفاهیم و مبانی اقتصاد خرد و کلان باهم ادغام شده‌اند، تا تضادهای نظری آشکار بین این دو موضوع را حل کند. مکتب کلاسیک جدید بر اهمیتی اقتصاد خرد دارد و مدل‌های که از اقتصاد خرد گرفته شده است، تأکید می‌کند. در مکتب کلاسیک جدید فرض می‌شود که همه عوامل سعی دارند تا مطلوبیت خود را به حداکثر برسانند و تلاش می‌کنند که آن‌ها را در مدل‌های اقتصاد کلان قرار دهند. در مکتب کلاسیک جدید آمده است که بیکاری تا حد زیادی داوطلبانه است! در حالی که می‌توان تورم را با سیاست پولی کنترل کرد.

کینزی جدید

مکتب نیوکینزی تلاش دارد تا مبانی که در اقتصاد خرد وجود دارد، را به نظریه‌های اقتصادی سنتی کینزی اضافه کند. در حالی که نیوکینزی‌ها می‌پذیرند که خانوارها و شرکت‌ها بر اساس انتظارات منطقی عمل می‌کنند، اما همچنان معتقدند که انواع شکست‌های بازار، به دلیل قیمت‌ها و دستمزدهای ثابت به وجود می‌آید. بنابراین این مکتب نظریه‌ را با عنوان چسبندگی قیمت مطرح کرد که در این نظریه معتقد است، دولت می‌تواند شرایط اقتصاد کلان را از طریق سیاست‌های مالی و پولی بهبود بخشد.

اتریشی

مکتب اتریشی مکتب اقتصادی قدیمی تری است که البته روز به روز به محبوبیت آن اضافه می‌شود. البته باید گفت نظریه‌های اقتصادی مکتب اتریشی عمدتاً در مورد اقتصاد خرد کاربرد دارند. قابل ذکر است که، در این مکتب نیز مانند اقتصاددانان کلاسیک، هیچ زمانی اقتصاد خرد و کلان را کامل از هم جدا نکردند.

باید بخوانید: نرم افزار مدیریت مالی شخصی و نرم افزار حسابداری رایگان و نرم افزار باشگاه مشتریان

شاخص‌های اقتصاد کلان چیست؟

خوب است بدانیم اقتصاد کلان حوزه نسبتاً گسترده‌ی دارد، اما دو حوزه تحقیقاتی خاص وجود دارد که ماهیت این رشته را نشان می‌دهد.  حوزه اول شامل عواملی می‌باشد که افزایش درآمد ملی یا رشد بلندمدت اقتصادی را تعیین و تحلیل می‌کند. حوزه دوم که شامل پیامدها و علل نوسانات کوتاه مدت بر درآمد ملی کشور و همچنین اشتغال است به آن چرخه تجاری هم می‌گویند.

رشد اقتصادی

رشد اقتصادی به بیان افزایش تولید کل در اقتصاد یک کشور اشاره دارد. اقتصاد دانان کلان تلاش می‌کنند عواملی را که باعث رشد اقتصادی می‌شود را درک کنند تا سیاست‌های اقتصادی را که باعث پیشرفت، توسعه و افزایش رفاه و استانداردهای زندگی می‌شود را حمایت کنند. شاخص‌های زیادی را می‌توان برای سنجش عملکرد اقتصادی استفاده کرد. تعدادی از این شاخص‌ها در زیر آمده است:

• شاخص های که میزان تولید ناخالص داخلی را اندازه گیری می‌کنند
• شاخص های مخارج مصرف کننده: اندازه گیری میزان بازخورد سرمایه مصرف کنندگان در اقتصاد کلان
• شاخص های پس انداز و درآمد : میزان درآمد و پس انداز مصرف کنندگان را به دست می‌اورد
• شاخص های که عملکرد صنعت را بررسی می‌کنند: در این شاخص تولید ناخالص داخلی را بر اساس نوع صنعت اندازه گیری می‌کند
• قیمت‌ها و شاخص‌های تورم: نشان دهنده نوسانات قیمت‌های پرداختی برای کالاها و خدمات و تغییرات قدرت خرید ارز است.
• شاخص‌های که سرمایه‌گذاری‌ها را می‌سنجد: این شاخص در واقع میزان سرمایه‌ای که در دارایی‌های ثابت وجود دارد را برآورد می‌کند.
• شاخص‌های اشتغال: اشتغال را بر اساس صنعت، شهرها و سایر مناطق نشان می‌دهد.
• شاخص های دولتی: نشان می‌دهد که دولت چقدر هزینه و درآمد دریافت می‌کند.
• شاخص‌های ویژه: همه شاخص‌های اقتصادی دیگر، مانند توزیع درآمد شخصی، زنجیره‌های ارزش جهانی، هزینه‌های مراقبت‌های بهداشتی، رفاه کسب‌وکارهای کوچک و موارد دیگر در این شاخص جای می‌گیرد.

چرخه کسب و کار(چرخه تجاری)

سطح و نرخ‌ متغیرهای کلان اقتصادی مهم مانند اشتغال و تولید ملی، که بر روند رشد بلندمدت اقتصاد کلان تاثیر دارد، دچار نوسانات می‌گردد. که این نوسانات می‌تواند شامل، انبساط، اوج، رکود، و فرورفتگی باشد. هنگامی که اشتغال و تولید ملی بر روی یک نمودار ترسیم می‌شود، این نوسانات نشان می‌دهد که کسب و کارها در یک چرخه عمل می‌کنند. بنابراین به آن چرخه تجاری می‌گویند.

حتما مطالعه کنید: نرم افزار حسابدرای ریالی و ارزی و پایانه فروشگاهی و نرم افزار فروشگاهی

چگونه می‌توان بر اقتصاد کلان تأثیر گذاشت؟

چون اقتصاد کلان حوزه وسیعی را شامل می‌شود، تأثیرگذاری عوامل مختلف بر اقتصاد کلان چالش برانگیز است و بیشتر از تغییر رفتارهای فردی در اقتصاد خرد طول می‌کشد. بنابراین، کشورها باید دارای نهادی باشند که به تحقیق و شناسایی تکنیک‌هایی اختصاص یابد که می‌تواند بر اقتصاد کلان کشور تاثیر گذار باشد. در تمامی کشورها گزینه‌هایی وجو دارد که با هم یکی هستند اما بنا بر شرایط جغرافیایی و میزان توسعه آن کشور مواردی که باعث پیشرفت یک اقتصاد می‌شود متفاوت است برای مثال کشوری که دارای ذخایر نفتی است با کشوری که درآمد اصلی خود را از توریست کسب می‌کند متفاوت است.

سخن پایانی 

پارمیس در این مقاله سعی داشت را تا اقتصاد کلان را تعریف کند، مکاتب آن را بیان کند و شاخص‌هایی که بر آن تاثیرگذار هستند را توضیح دهد و همچنین تفاوت آن با اقتصاد خرد را مشخص کند.

بیشتر بدانید: نرم افزار پخش مویرگی و نرم افزار دریافت و پرداخت و نرم افزار بازرگانی

سوالات متداول