مروری بر هزینه استهلاک و نحوه محاسبه آن

منتشر شده در اصول حسابداری
سه شنبه, 25 تیر 1392
زمان مطالعه 3 دقیقه

استهلاک ازجمله اصطلاحاتی است که در زندگی روزمره ما به طور معمول استفاده می شود و مستهلک شدن وسایل به مرور زمان و در اثر استفاده امری طبیعی است. هر وسیله و ابزاری که برحسب نیاز خریداری کنیم، در اثر استفاده از آن مستهلک شده و کارایی خود را به تدریج از دست می دهد. درنتیجه استهلاک ازجمله مواردی است که هزینه تعمیرات وسایل و تجهیزات و حتی گاهی خرید ابزار جدید را به ما تحمیل می کند.

به ویژه در صنعت و کسب وکارهای مختلف هزینه استهلاک می تواند از مهم ترین هزینه های مرتبط با تجهیزات و تکنولوژی های موجود باشد.

در حسابداری با توجه به اهمیت بحث درآمد و هزینه، استهلاک دارایی شرکت ها و هزینه حاصل از آن اهمیت دارد. درصورتی که به درستی هزینه حاصل از کارکرد تجهیزات و درنتیجه کاهش ارزش اولیه آن محاسبه نشود، بر سود خالص شرکت تاثیر می گذارد. به همین دلیل در این مقاله سعی داریم بیشتر با مفهوم استهلاک در حسابداری و شیوه های محاسبه هزینه استهلاک آشنا شویم.

 

هزینه استهلاک در حسابداری چیست؟

استهلاک یک روش حسابداری به منظور تخصیص هزینه به دارایی مشهود و غیرمشهود در طول عمر مفید آن دارایی است. به بیان دقیق تر استهلاک نشان دهنده این است که چه مقدار از ارزش دارایی موجود در یک بازه زمانی مشخص استفاده شده است.

یکی از منابع درآمدزایی برای شرکت استفاده از تمام دارایی های مشهود و نامشهود شرکت است. از طرف دیگر با توجه به استفاده از این دارایی ها، کارایی آنها کاهش یافته و به اصطلاح مستهلک می شوند. به همین دلیل لازم است هزینه استهلاک دارایی ها را حساب و از درآمدهای شرکت کم کنیم.

با توجه به این اصل در حسابداری که هزینه های هر دوره باید از درآمدهای همان دوره کسر شوند و تمام دارایی ها در طول دوره و در اثر استفاده مستهلک شده و ارزش خود را از دست می دهند، لازم است هزینه استهلاک دارایی ها در هر دوره محاسبه شود. به بیان دیگر، هزینه خرید دارایی جدید به صورت یک جا پرداخت و درنتیجه در حساب های مالی ثبت می شود ولی نمی توان هزینه های حاصل از استفاده این دارایی را یک جا در نظر گرفته و ثبت نمود. علاوه براین هزینه های استهلاک اغلب یک هزینه غیرنقدی بوده و گردش واقعی پول را نشان نمی دهد. به همین دلیل هزینه استهلاک را به صورت دوره ای محاسبه و در صورت های مالی آن دوره وارد می کنند.

 

دارایی چیست؟

به هر چیزی که برای داشتن آن پول پرداخت کرده اید، دارایی گفته می شود. دارایی می تواند مشهود مانند ساختمان، ماشین، تجهیزات کامپیوتری یا نامشهود مانند امتیاز حق چاپ یک کتاب یا مقاله، ثبت اختراع و از این دست موارد باشد.

و چه نوع دارایی ها را می توان مستهلک کرد؟

برای دارایی هایی که یک شرکت صاحب آن است و از آن برای کسب وکار خود و درجهت درآمدزایی استفاده می شود، همچنین عمر مفید دارایی قابل محاسبه بوده و انتظار می رود بیشتر از یک سال عمر کند، می توان هزینه استهلاک را در نظر گرفت.

 

استهلاک از نظر استانداردهای حسابداری ایران

طبق بند ۵ استاندارد حسابداری شماره ۱۱، فرایند استهلاک دارایی ثابت مشهود از زمانی که دارایی آماده بهره‌برداری است آغاز می‌شود.
طبق بند ۵۱ استاندارد شماره ۱۱، استهلاک دارایی از زمان آماده شدن آن برای استفاده، یعنی زمانی که دارایی در مکان و شرایط لازم برای بهره‌برداری است، شروع می‌شود.

در استاندارد ایران دارایی ثابت به موازات کسب منافع مستهلک می گردد. همچنین نابابی ، فرسودگی و خرابی نیز از علل استهلاک دارایی می باشد . به صورت کلی علل استهلاک از دید استاندارد 11 عبارت است از :

1-    استفاده مورد انتظار واحد تجاری از دارایی

2-    فرسودگی و خرابی

3-    نابابی فنی ناشی از پیشرفت تکنولوژی

4-    محدودیتهای زمانی از قبیل تاریخ انقضا

در ارتباط با برآورد عمر مفید دارایی ، استاندارد ، این برآورد را منوط به قضاوت واحد تجاری می داند که از تجربه دارایی های مشابه ناشی می شود . بر اساس بند 56 این استاندارد ، مبلغ استهلاک پذیر یک دارایی پس از کسر ارزش اسقاط از بهای تمام شده بدست می آید .

روشهای استهلاک مورد پذیرش در استاندارد ایران روشهای خط مستقیم ، نزولی و معادل آحاد تولید است .

در ارتباط با تغییر روش استهلاک یا تعدیل نرخ آن بند 63 این استاندارد چنین می گوید :

روش استهلاک مورد استفاده برای دارایی ها باید به طور ادواری بررسی شود و در صورت تغییر قابل ملاحظه در الگوی مصرف ، روش استهلاک جهت انعکاس الگوی جدید تغییر یابد. هر گاه چنین تغییری در روش استهلاک لازم شود . این تغییر باید به عنوان تغییری در برآورد تلقی شود و استهلاک دوره جاری و دوره های آتی دارایی تعدیل شود.

 

 

استهلاک دارایی چگونه محاسبه می شود؟

در محاسبه استهلاک دارایی ها می بایست سه فاکتور مهم را در نظر بگیریم:

  • ارزش واقعی دارایی
  • ارزش بازیافتنی دارایی(اسقاط)
  • تخمین عمر مفید دارایی

 عمر مفید دارایی مدت زمانی که یک واحد تجاری از دارایی خود استفاده می کند یا گاهی به صورت تعداد تولید یا واحدهایی که انتظار می رود دارایی در طول عمر خود برای شرکت ایجاد کند.

 

روش های تعریف شده برای محاسبه استهلاک دارایی

در مقررات و ضوابط اجرایی استهلاک سه روش عمده برای محاسبه هزینه استهلاک در نظر گرفته شده است که هر نوع کسب وکاری می تواند متناسب با دارایی های خود یکی از این روش ها را انتخاب نماید.

  • روش استهلاک خط مستقیم

این روش ساده ترین روش محاسبه هزینه استهلاک دارایی است. اغلب برای کسب وکارهای کوچکی که امکان استخدام فردی به عنوان حسابدار به منظور نظارت دقیق بر هزینه ها و درآمد را ندارند، مناسب است.در این روش یک هزینه ثابت در بازه عمر مفید دارایی به عنوان هزینه استهلاک در نظر گرفته می شود که از دارایی های هر سال شرکت کاسته می شود.

فرمول هزینه استهلاک خط مستقیم بدین قرار است که می بایست ارزش اسقاط دارایی را در پایان عمر مفید آن محاسبه و از ارزش اولیه در زمان خرید دارایی کم کرده و مقدار حاصل را بر تعداد سال های عمر مفید آن تقسیم نماییم. عدد حاصل همان هزینه استهلاک است که در زمان عمر مفید کالا مقداری ثابت است.

مثال: فرض کنید شرکتی دستگاهی به ارزش 100میلیون تومان خریداری کرده است که عمر مفید آن 10 سال برآورد شده است. ارزش این دستگاه نیز بعد از 10 سال حدود 20میلیون تومان برآورد می شود. برای محاسبه هزینه استهلاک به روش خط مستقیم ارزش اسقاط (20میلیون)از ارزش اولیه دستگاه به هنگام خرید کم می شود. درنهایت با تقسیم عدد حاصل (80میلیون تومان) بر سال های مفید دستگاه، هزینه استهلاک 800هزار تومان برای هر سال به دست می آید.

  • روش استهلاک کاهشی

در این روش از محاسبه هزینه استهلاک، هزینه استهلاک در سال های اولیه بیشتر و با گذشت زمان کاهش می یابد. این روش برای دارایی هایی در نظر گرفته شده است که در سال های اولیه ارزش بیشتری دارند و به مرور ارزش و کارایی آن کاهش می یابد. به عنوان مثال تجهیزات تکنولوژی محور از این دست دارایی ها هستند که با گذشت زمان علاوه بر کاهش کارایی به دلیل عرضه محصولات جدید و پیشرفته تر، ارزش اولیه خود را از دست می دهند.

در فرمول هزینه استهلاک کاهشی یک نرخ ثابت برای استهلاک دارایی در نظر گرفته می شود که در محاسبه هزینه استهلاک سالیانه، این نرخ در ارزش دارایی ضرب می شود. به همین دلیل در سال اول چون دارایی ارزش بیشتری دارد، هزینه استهلاک بیشتر خواهد بود و با حرکت رو به جلو، میزان هزینه استهلاک هر سال نسبت به سال قبل کمتر می شود.

می توان نرخ استهلاک را با توجه به جداولی تنظیم شده توسط استاندارد درنظر گرفت و یا آن را با استفاده از استهلاک خط مستقیم محاسبه نمود.

نرخ استهلاک از دو برابر کردن نسبت هزینه استهلاک خط مستقیم بر اختلاف ارزش اولیه و ارزش اسقاطی حاصل می شود.

حال برای محاسبه هزینه استهلاک در هر سال نرخ استهلاک را در ارزش آن سال دارایی ضرب می کنیم.

  • روش استهلاک واحدهای تولید

در این روش دیگر واحد زمان تعیین کننده هزینه استهلاک نیست و تنها تاثیر میزان کارکرد دستگاه بر استهلاک آن درنظر گرفته می شود. به بیان دیگر، اگر شما در یک بازه زمانی از دارایی خود استفاده کنید، می توانید هزینه استهلاک را برای آن محاسبه نمایید؛ و درصورتی که در بازه زمانی دیگری از دارایی استفاده نکرده و یا کمتر استفاده کنید مسلما هزینه استهلاک کمتری را باید در نظر بگیرید. اغلب این روش برای دارایی های با ارزش بسیار بالا کاربرد دارد.

فرمول هزینه استهلاک واحدهای تولید مطابق زیر است:

می بایست تعداد واحدهای تولیدی در بازه زمانی مشخص را بر تعداد کل واحدهای تولیدی دستگاه در عمر مفید خود تقسیم و عدد حاصل را در ارزش دارایی در سال مد نظر ضرب کنیم. عدد حاصل هزینه استهلاک برای بازه زمانی مد نظر است.

 

در حسابداری به کمک محاسبه استهلاک می توانیم کالاهایی که در اثر گذشت زمان میزان زیادی ارزش خود را از دست می دهند، شناسایی و در تخصیص بودجه و برنامه ریزی های آتی تصمیم گیری های دقیق تری نسبت به عملکرد شرکت داشته باشیم.

  • آخرین بار تغییر یافته شنبه, 17 آبان 1399 15:56

  • 1 نظر

محبوب ترین مقالات

عضویت در خبرنامه پارمیس

با عضویت در خبرنامه، داغ ترین مطالب هفتگی وبلاگ پارمیس را دریافت کنید!