مقالات

فرار مالیاتی و اجتناب از پرداخت مالیاتی

مالیات ازجمله مهم ترین منابع درآمدی دولت ها به حساب می آید که اشخاص حقیقی و حقوقی به دلیل استفاده از امکانات اجتماعی ملزم به پرداخت مالیات هستند. در واقع مالیات به عنوان منبع درآمدی دولت، علاوه بر تأمین بودجه مورد نیاز برای اجرای تعهدات دولت، به عنوان یک عامل برقراری عدالت اجتماعی نیز معرفی شده است. اما همواره وجود دارند اشخاصی که به دنبال راهی بای عدم پرداخت مالیات و یا کمتر کردن نرخ مالیات تعیین شده هستند، و درنتیجه در اینجا فرار مالیاتی مطرح می شود. در ادامه با تعریف فرار مالیاتی و قوانین مرتبط به آن آشنا می شویم.

فرار مالیاتی به چه معنا است؟

همان طور که می دانید مالیات به عنوان یک هزینه اجتماعی از اصلی ترین منابع درآمدی دولت ها است که بر حسب میزان فعالیت و مطابق با گزارش های مالی که هر شرکت خود در اختیار سازمان امور مالیاتی قرار می دهد، مبلغی به عنوان مالیات برای آن شرکت تعیین می شود. حال ممکن است یک شرکت برای عدم پرداخت مالیات تعیین شده و یا کمتر کردن مبلغ آن، به صورت قانونی و یا غیرقانونی اقداماتی انجام دهد که به این اقدامات در اصطلاح فرار مالیاتی می گویند.

تمایز فرار مالیاتی و اجتناب مالیاتی

در بحث عدم پرداخت مالیات، دو اصطلاح فرار مالیاتی و اجتناب از پرداخت مالیات مطرح می شود که در تعریف این دو با یکدیگر متمایز هستند. در این بخش با معنای دو اصطلاح و تفاوت بین آنها آشنا می شویم.

وجه اصلی تمایز بین فرار مالیاتی و اجتناب از پرداخت مالیات به قانونی یا غیرقانونی بودن رفتار مودیان مالیاتی مربوط می شود. همان طور که در بالا توضیح دادیم، فرار مالیاتی نوعی تخلف از قانون است ؛ زمانیکه مؤدی مالیاتی گزارش های مالی درست برای بیان شفاف درآمدهای خود که از فعالیت های اقتصادی و سرمایه گذاری ها حاصل می شود را ارائه نمی دهد، اتفاق می افتد.

در مقابل در بحث اجتناب از پرداخت مالیات که از شکاف های قانونی در قانون های مالیات حاصل می شود، فرد نگرانی برای افشا شدن عمل خود ندارد. در واقع در اجتناب از پرداخت مالیات، مؤدی به دنبال راه هایی برای کاهش قابلیت پرداخت مالیات است. به عنوان مثال از آنجا که درآمد سرمایه در مقایسه با درآمد نیروی کار، نرخ پایین تری در تعیین مالیات دارد، فرد سعی می کند درآمد نیروی کار خود را در قالب درآمد سرمایه ثبت و نمایش دهد. به همین دلیل است که فرد نگران افشا شدن نیست، زیرا اطلاعات مالی خود را به طور کامل ولی به صورت غیرواقع ثبت می کند.

برای روشن شدن تمایز بین فرار مالیاتی و اجتناب از پرداخت مالیاتی یک مثال ساده را توضیح می دهیم. فرض بر این است که برای فروش دوچرخه مالیات بر ارزش افزوده تعیین شده است. از آنجا که اجتناب از پرداخت مالیات به نوعی سوء استفاده از قوانین مالیاتی است، فروشنده با هدف پرداخت کمتر مالیات به دولت، تصمیم می گیرد تعداد کمتری دوچرخه فروخته و دیگر کالاها که مالیات به آنها تعلق نمی گیرد را به فروش برساند. این رفتارِ فروشنده را اجتناب از پرداخت مالیات می نامند.

در مقابل اگر فروشنده سعی کند برای کاهش نرخ مالیاتی که باید به دولت بپردازد، در صورت های مالی خود تعداد دوچرخه فروش رفته را کمتر از تعداد واقعی گزارش کند، رفتار وی مربوط به فرار مالیاتی خواهد بود. در نتیجه فرار مالیاتی غیرقانونی و مبادرت عمدی به اعمال خلاف قانون همچون گزارش های غیرواقعی درآمد و فروش، کسورات و تنطیم اظهارنامه ها است.

فرار مالیاتی چیست؟

زمینه ها یا دلایل پیدایش فرار مالیاتی

فرار مالیاتی مانند هر پدیده دیگری دلایل متعددی دارد که در زیر مهم ترین دلایل گزارش شده برای آن را لیست کرده ایم:

  • ضعیف بودن فرهنگ مالیاتی در جامعه : طرز تلقی، بینش و برداشت افراد، ارزش های اجتماعی و قوانین جاری و نیز سطح تحصیلات و آگاهی افراد یک جامعه از موضوعی مشخص را فرهنگ مرتبط با آن موضوع می نامند. در مورد مالیات نیز به دلیل عدم اطلاع رسانی کامل و ایجاد فرهنگ قوی بر ضرورت پرداخت آن به دولت از مهم ترین دلایل فرار مالیات به حساب می آید.
  • عدم استقبال از تسلیم اظهارنامه مالیاتی : برای تعیین نرخ مالیاتِ هر واحد تجاری، ارائه اظهارنامه مالیاتی توسط صاحبان مشاغل امری ضروری است. حال هر دلیلی همچون به روز نبودن ثبت داده های مالی مؤدی و عدم ارائه اظهارنامه مالیاتی، می تواند عاملی موثر در فرار مالیاتی شناخته شود. همچنین نحوه برخورد ماموران مالیاتی و عدم تسلط آنها به قوانین مالیاتی برای توجیه کردن مودیان به پرداخت مالیات می تواند در بروز رفتار فرار مالیاتی نقش داشته باشد.
  • وجود معافیت های متنوع مالیاتی : گاهی دولت در اتخاذ سیاست های حمایتی مالیاتی با در نظر گرفتن قوانین مختلف و معافیت ها، راه را برای فرار مالیاتی باز می کند.
  • عدم شناخت مؤدیان و مستند نبودن میزان درآمد آنها
  • تأخیر در وصول مالیات تعیین شده ی مؤدیان
  • تشخیص علی الراس و وجود ضعف در اجرای آن
  • عدم مبادله اطلاعات کامل و نبود سیستم نظارتی و پیگیری مناسب برای اخذ مالیات

 مصادیق جرایم مالیاتی

مصادیق جرایم مالیاتی

با توجه به اهمیت مالیات و پرداخت آن به دولت و در نتیجه تأمین منابع مالی مورد نیاز دولت در اجرایی کردن برنامه ها و تعهدات اجتماعی خود، عدم پرداخت مالیات توسط مودی تاثیرات منفی قابل توجهی در سطح جامعه دارد. به همین دلیل فرار مالیاتی نوعی جرم مالیاتی معرفی شده که روش های مختلفی برای عدم پرداخت مالیات تحت عنوان فرار مالیاتی وجود دارد. در ادامه مهم ترین مصادیق فرار مالیاتی را بررسی می کنیم:

  • تنظیم اسناد و مدارک و دفاتر مالی خلاف واقع و استناد به آنها

برای حسابداری هر کسب و کار و تحلیل رویدادهای مالی آن به اسناد و مدارک دقیقی نیاز است. به همین دلیل می بایست تمام تراکنش های مالی یک واحد اقتصادی در دفاتر رسمی حسابداری همچون دفتر روزنامه و دفتر کل و نیز دفتر غیررسمی معین ثبت شوند. از آنجا که محاسبه نرخ مالیات برای هر شرکت با توجه به داده ها و گزارش های مالی آن، انجام می گیرد؛ ثبت داده ها و تراکنش های مالی غیرواقع می تواند به عنوان یکی از جرایم مالیاتی در نظر گرفته شود. البته صرف ثبت اشتباه داده ها در دفاتر حسابداری جرم محسوب نمی شود، بلکه در صورتی که مودی با علم و آگاهی به اسناد و مدارک غیرواقعی در ارائه گزارش های مالی به سازمان مالیات به آنها استناد نماید، جرم مالیاتی صورت گرفته است.

  • اختفای فعالیت اقتصادی و کتمان درآمد حاصل از آن

فعالیت های اقتصادی در سه دسته کلی کشاورزی، صنعت و خدمات دسته بندی می شوند که برخی از این مشاغل را می توان بدون دریافت مجوز رسمی آغاز کرده و به سطح درآمد داشتن رسانید. اغلب افراد با هدف فرار مالیاتی اقدامات مرتبط به ثبت شرکت را انجام نداده و به صورت غیررسمی به فعالیت خود ادامه میدهند.

  • ممانعت از دسترسی ماموران مالیاتی به اطلاعات مالیاتی و اقتصادی شرکت

لازمه مدیریت اثربخش و قابل اطمینان در یک سیستم، نظارت و بازرسی فراهم آورنده اطلاعات مد نظر است. در صورتی که مودیان مالیاتی همکاری لازم با ماموران مالیاتی در زمینه در اختیار گذاشتن اطلاعات مالی مورد نیاز برای بررسی وضعیت اقتصادی و تعیین نرخ مالیات واحد اقتصادی مد نظر را نداشته باشند، نمی توان به عدالت اجتماعی در سطح جامعه دست یافت. به همین منظور این مورد نیز به عنوان یکی از جرایم مالیاتی در نظر گرفته می شود.

  • عدم ارسال اطلاعات و گزارش های مالی همچون ترازنامه و صورت سود و زیان به سازمان امور مالیات

ازجمله بخش های مهم در فرایند تعیین و پرداخت مالیات، ارائه گزارش های مالی مودی به سازمان مالیات برای بررسی و تعیین نرخ مالیات است. در صورتی که به هر دلیلی صاحبان مشاغل با ماموران مالیاتی در زمینه ارائه اطلاعات مورد نیاز همکاری نمایند، این عدم همکاری در دسته جرایم مالیاتی قرار می گیرد.

  • عدم همکاری با سازمان مالیات در زمینه محاسبه و کسر مالیات مؤدیان دیگر و پرداخت آن به سازمان مالیات

بر حسب قوانین مرتبط به مالیات، تکالیفی مرتبط به پرداخت مالیات بر عهده مؤدیان گذاشته شده است. در این قوانین مؤدی علاوه بر اینکه باید مالیات مربوط به خود را پرداخت کند، موظف است مالیات مؤدیان دیگر را نیز محاسبه و پس از کسر از درآمد آنها، آن را به سازمان مالیات پرداخت نماید. به عنوان مثال مسئولیت محاسبه و پرداخت مالیات بر درآمد کارکنان بر عهده کارفرما است. این عدم همکاری کارفرما در پرداخت مالیات بر درآمد کارکنان ازجمله جرایم مالیاتی در نظر گرفته می شود.

  • تنظیم معاملات و قراردادها با نام دیگران

گاهی افراد برای گمراه کردن مراجع قانونی، قراردادها و معاملات مالیاتی خود را با نام دیگران ثبت می کنند که این عمل خلاف قانون بوده و البته گفتنی است امروز یکی از رایج ترین جرایم مالیاتی به حساب می آید.

  • عدم تسلیم اظهارنامه مالیاتی در سه سال متوالی

مؤدیان مالیاتی موظف هستند هر سال در زمان مقرر، اظهارنامه مالیاتی خود را به سازمان مالیات تسلیم نمایند. با توجه به اهمیت اظهارنامه مالیاتی در تعیین نرخ مالیاتی هر واحد اقتصادی بر حسب سطح درآمد آن، عدم تسلیم آن تا سه سال متوالی به عنوان جرم مالیاتی در نظر گرفته شده است.

  • استفاده از کارت بازرگانی اشخاص دیگر

طبق قانون اشخاص حقیقی و حقوقی برای شروع فعالیت های تجاری و صادرات واردات کالا، ملزم به دریافت کد اقتصادی و کارت بازرگانی هستند. برخی افراد با هدف فرار مالیاتی، کارت بازرگانی را به نام دیگران و یا کارکنان خود دریافت می کنند.

قوانین و جریمه های مرتبط به فرار مالیاتی

همان طور که برای هر تخلفی قانون و مجازاتی در نظر گرفته می شود، برای فرار مالیاتی نیز در قانون مالیات های مستقیم جریمه هایی در نظر گرفته شده است که لازم است با این قوانین آشنا باشید.

ماده 199 - هر شخص حقیقی یا حقوقی که به موجب مقررات این قانون مکلف به کسر و ایصال مالیات مؤدیان دیگر است درصورت تخلف از انجام وظایف مقرره علاوه بر مسؤولیت تضامنی که با مؤدی در پرداخت مالیات خواهد داشت، مشمول جریمه ای معادل 10% مالیات پرداخت نشده در موعد مقرر و 2.5% مالیات به ازای هر ماه نسبت به مدت تأخیر از سررسیدِ پرداخت خواهد بود. چنانچه مالیات توسط دریافت کننده وجوه پرداخت شود در این صورت جریمه 2.5% موضوع این ماده تا تاریخ پرداخت مالیات توسط مؤدی مزبور از مکلفین به کسر و ایصال مالیات، مطالبه و وصول خواهد شد.

ماده 200 - در هر مورد كه به موجب مقررات اين قانون تكليف يا وظيفه اي براي دفاتر اسناد رسمي مقـرر گرديـده است در صورت تخلف علاوه بر مسئوليت تضامني سردفتر با مؤدي در پرداخت ماليـات يـا ماليـات هـاي متعلـق مربـوط، مشمول جريم هاي معادل 20% آن نيـز خواهـد بـود و در مـورد تكـرار بـه مجازات حبس تعزیری درجه شش نيز با رعايت مقررات مربوط محكوم خواهد شد.

ماده 201 - هرگاه مؤدي به قصد فرار از ماليات از روي علم و عمد به ترازنامه و حساب سود و زيان يا به دفاتر و اسناد و مداركي كه براي تشخيص ماليات ملاك عمل مي باشد و برخلاف حقيقت تهيه و تنظيم شده است، استناد نمايد يا براي سه سال متوالي از تسليم اظهارنامه مالياتي و ترازنامه و حساب سود و زيان خودداري كند علاوه بر جريمه ها و مجازات هاي مقرر در اين قانون از كليه معافيت ها و بخشودگي هاي قانوني در مدت مذكور محروم خواهدشد.

ماده 202 - وزارت امور اقتصادي و دارايي يا سازمان امور مالياتي كشور مي تواند از خروج بدهكاران مالياتي كه ميزان بدهي قطعي آنها از  برای اشخاص حقوقی تولیدی دارای پروانه بهره برداری از مراجع قانونی ذی ربط از 20% سرمایه ثبت شده و یا مبلغ پنج میلیارد ریال، سایر اشخاص حقوقی و اشخاص حقیقی تولیدی از 10% سرمایه ثبت شده و یا دو میلیارد ریال و سایر اشخاص حقیقی از یکصد میلیون ریال بيشتر است از كشور جلوگيري نمايد.

حکم این ماده در مورد اشخاص عازم سفر واجب با درخواست و تأیید مراجع ذی ربط اعزام کننده مبنی بر میسور نبودن پرداخت بدهی مالیاتی مربوط، با اخذ تضمین لازم جاری نمی باشد.

مجازات فرار مالیاتی

آنچه به عنوان مجازات فرار مالیاتی برای افراد در نظر گرفته شده است، متفاوت با مجازات اشخاص حقوقی و شرکت ها است که در زیر به مجازات این جرم اشاره شده است.

مجازات شخاص حقیقی:

  • 6 الی 24 ماه حبس
  • جریمه نقدی 2 الی 8 میلیون تومان
  • انتشار حکم محکومیت قطعی در رسانه ها
  • محرومیت از حقوق اجتماعی بین 6 ماه الی 5 سال

مجازات اشخاص حقوقی:

  • ممنوعیت برای صدور برخی اسناد تجاری
  • 6 الی 24 ماه ممنوعیت از چند فعالیت شغلی

نوشته های مشابه

ارسال نظر

کادرهایی که با علامت (*) مشخص شده اند وارد کردن اطلاعات در آنها الزامی می باشد. کد HTML مجاز نیست.

عضویت در خبرنامه پارمیس

با عضویت در خبرنامه، داغ ترین مطالب هفتگی وبلاگ پارمیس را دریافت کنید!