مقالات

حسابداری مالیاتی چیست؟ توانایی های ضروری برای حسابدار مالیاتی

هر کسب وکاری ملزم به پیگیری دقیق تراکنش های مالی و ثبت آنها در دفاتر حسابداری و یا نرم افزار حسابداری است. به واسطه اطلاعات ثبت شده در نرم افزار حسابداری، می بایست گزارش های مالی مختلفی همچون صورت سود و زیان و ترازنامه و یا صورت جریان وجوه نقد تنظیم و به سازمان های مربوطه ارائه شود. یکی از سازمان های مهم که هر واحد تجاری باید گزارش های مالی خود را به آن ارائه دهد، سازمان امور مالیاتی است.

مالیات همان هزینه اجتماعی است که اشخاص حقیقی و حقوقی موظف به پرداخت آن به دولت هستند و به همین دلیل است که مالیات به منبع درآمدی مهمی برای دولت تبدیل شده است. با توجه به اینکه عدم ثبت دقیق تراکنش های مالی و ارائه گزارش های مالی غیرشفاف به سازمان مالیاتی می تواند جرائم مالیاتی سنگینی برای واحد تجاری باعث شود، بحث حسابداری مالیاتی برای کسب و کارها و رعایت قوانین مربوط به آن اهمیت پیدا کرده است. در این مقاله سعی داریم با تعریف و ضرورت حسابداری مالیاتی آشنا شویم.

حسابداری مالیاتی در یک تعریف ساده

حسابداری مالیاتی یکی از گرایش های حسابداری است که تنها بر مبحث مالیات و حسابداری آن تمرکز دارد و ثبت تراکنش های مالی و دیگر وظایف حسابداری در حیطه مسئولیت های حسابدار مالیاتی قرار نمی گیرد.

با توجه به اینکه امور مالیاتی از مهم ترین امور واحدهای تجاری هستند، حسابداری مالیاتی اهمیت بالایی پیدا کرده است؛ کم توجهی و یا بی توجهی به قوانین مالیاتی و ارائه گزارش هایی که اصول و قوانین مالیاتی را به طور کامل رعایت نکرده اند، جریمه مالیاتی را برای صاحبان مشاغل به همراه دارد. به همین دلیل به ویژه شرکت های بزرگ در تیم حسابداری خود سمتی به عنوان حسابدار مالیات در نظر می گیرند.

ویژگی های لازم برای حسابدار مالیاتی

حسابدار مالیاتی چه ویژگی هایی باید داشته باشد؟

حسابدار مالیاتی که با عنوان مشاور مالیاتی نیز بین صاحبان مشاغل و مدیران معرفی می شود، یک حسابدار با تجربه است که در کنار امور حسابداری به مباحث مالیاتی نیز مسلط است. بنابراین حسابداری که به امور و قوانین مالیات های مستقیم و غیرمستقیم مسلط بوده و تا حدودی با قوانین حقوقی را نیز آشنا باشد، می تواند به عنوان مشاور مالیاتی فعالیت نماید. لازم به ذکر است که شرکت های نوپا و کوچک می توانند برای انجام امور مالیاتی خود از تجربه و تخصص یک حسابدار مالیاتی در کنار استخدام حسابدار برای انجام امور حسابداری خود بهره مند شوند.

همان طور که گفتیم حسابدار مالیاتی باید با قوانین مالیاتی آشنا باشد که در ادامه به صورت مختصر مباحث مربوط به مالیات را بیان خواهیم کرد.

بررسی مبنای نظری حسابداری مالیاتی

در حسابداری مالیاتی زمان تشخیص و شناسایی درآمدهای مالیاتی اهمیت زیادی دارد. به بیان ساده تر، در حسابداری مالیاتی این سوال مهم مطرح است که درآمدهای مالیاتی را در زمان تحقق یعنی همان زمانیکه فرآیندهای عملیاتی مالیات توسط مودیان و سازمان مالیاتی انجام می شود، در نظر گرفته شود یا زمانیکه درآمدهای مالیاتی دولت توسط مودیان وصول می شود.

در نتیجه مبنای حسابداری در تشخیص و شناسایی درآمدهای مالیاتی عاملی مهم و تاثیرگذار در ساختار حسابداری مالیاتی کشور به شمار می رود. در ادامه انواع مبنای حسابداری را توضیح می دهیم.

مبنای نقدی در حسابداری

حسابداری نقدی سیستم حسابداری بر اساس دریافت و یا پرداخت وجه است. اگر بخواهیم دقیق تر توضیح دهیم، لازم است بگوییم که در این سیستم حسابداری، هر گونه تغییر در وضعیت مالی موسسه مستلزم دریافت و یا پرداخت وجه نقد است.

بنابراین درآمدها تنها در صورت دریافت وجه، شناسایی و در دفاتر ثبت می شوند. با توجه به این نکته که در سیستم حسابداری نقدی، ملاک تشخیص مالیات دریافت وجه نقد است، تمام وجوه پرداخت شده تحت عنوان پیش دریافت یا مطالبات سنوات قبل به سازمان مالیات به عنوان درآمد سال مالی سازمان در نظر گرفته می شود. در نتیجه نمی توان میزان درآمدهای مالیاتی سنوات مالی را به طور دقیق مشخص نمود. امروزه سیستم حسابداری نقدی برای مبنای حسابداری درآمدهای مالیاتی چندان کاربردی نیست.

مبنای حسابداری تعهدی تعدیل شده

از آنجا که درآمدهای مالیاتی به عنوان منبع مهم درآمدی برای دولت یک کشور و اجرای برنامه ها است، قابلیت وصول درآمدهای مالیاتی برای هر دولت از اهمیت بالایی برخوردار است. به دلیل ضعف مبنای نقدی در محاسبه دقیق درآمدهای مالیاتی هر دوره مبنای تعهدی تعدیل شده مورد توجه قرار گرفت. در این مبنا تمام درآمدهای مالیاتی که قابل اندازه گیری بوده و قابلیت وصول داشته باشد، با مبنای تعهدی تعدیل شده در دفاتر ثبت می شود.

شرط قابلیت وصول و در صورتی تحقق می یابد که مالیات مد نظر در طول دوره مالی و یا مدت کوتاهی بعد از دوره (حدوداً 60 روز بعد) وصول شود. اگر درآمدهای مالیاتی یک و یا هر دو شرط را نداشته باشد، با مبنای نقدی شناسایی و ثبت می شود.

مبنای تعهدی کامل

مبنای تعهدی کامل نیز به عنوان یک مبنای حسابداری شناخته شده است که در آن تحقق درآمد، ملاک شناسایی و ثبت درآمد در دفاتر حسابداری است. در واقع در این مبنای حسابداری، به محض کامل شدن فرایند مالیات و تحقق درآمد حاصل از آن، برای شناسایی و ثبت درآمد در دفاتر حسابداری اقدام می شود. مشکلی که در استفاده از این مبنای حسابداری مطرح می شود، عدم اطمینان به وصول به موقع این نوع از درآمدها است. از آنجا که دولت برنامه های خود را بر اساس درآمدهای حاصل از مالیات اجرا و پیاده سازی می کند، مبنای تعهدی کامل می تواند مشکلاتی را در مسیر ایفای تعهدات دولت به وجود آورد.

فرایند مالیات

مراحل اصلی فرآیند مالیات

در ایران از نظر نگهداری حساب دو نوع مالیات مستقیم و مالیات غیرمستقیم تعریف شده است. مالیات های مستقیم که به واسطه تسلیم یا عدم تسلیم اظهارنامه مالیاتی وصول می شود، امکان نگهداری حساب و اطلاعات مالی قبل از وصول وجود دارد. اما مالیات های غیرمستقیم به دلیل ماهیتی که دارند امکان نگهداری حساب و اطلاعات مالی آنها پیش از وصول وجود ندارد.

در هر کشوری مالیات های مستقیم مهم ترین منبع درآمدی دولت به شمار می رود که برای وصول آن از زمان اظهار تا وصول، فرایندی طولانی تعریف شده است. در ادامه با مراحل این فرآیند آشنا خواهیم شد.

  1. تسلیم اظهارنامه مالیاتی : همانند دیگر کشورها، در قانون مالیات های مستقیم ایران مبنا بر خود اظهاری قرار گرفته است. بر این اساس مسئولیت ابراز درآمد مشمول مالیات و تعیین میزان مالیات متعلق در موعد مقرر شده به عهده مودی است که عدم تسلیم به موقع این اظهارنامه باعث محرومیت مودی از معافیت های مالیاتی پیش بینی شده و پرداخت جریمه می شود.
  2. تشخیص مالیات : در مقابل مسئولیت شناسایی و تشخیص درآمد مشمول مالیات و مطالبه و وصول آن به سازمان امور مالیاتی کشور محول شده است. بر این اساس اداره امور مالیاتی موظف است اظهارنامه مودیان مالیات بر درآمد را حداکثر تا یک سال پس از تاریخ انقضای مهلت مقرر برای تسلیم اظهارنامه، رسیدگی نماید. اگر تا این تاریخ و یا سه ماه پس از انقضای یک سال گفته شده، برگ تشخیص درآمد را به مودی ابلاغ نکند، اظهارنامه مودی قطعی تلقی خواهد شد.
پیشنهاد مطالعه : مالیات مستقیم و مالیات غیرمستقیم در ایران

توافق با مدیر امور مالیاتی : پس از ابلاغ برگ تشخیص مالیات به مودی، وی در صورت نیاز می تواند ظرف سی روز پس از تاریخ ابلاغ برگ تشخیص به اداره امور مالیاتی مراجعه و با ارائه اسناد و مدارک، به صورت کتبی درخواست رسیدگی مجدد نماید. اداره امور مالیاتی نیز می بایست حداکثر ظرف سی روز پس از تاریخ مراجعه مودی و بررسی درخواست وی نتیجه رد یا قبول را در برگ تشخیص درج نماید.

  1. حل اختلاف مالیاتی : در صورتی که مودی با اداره امور مالیاتی در مورد مالیات تشخیصی به توافق نرسد، پرونده مالیاتی به هیأت حل اختلاف مالیاتی ارجاع داده می شود. رأی این هیأت قطعی و لازم الاجرا است. در صورتی که مودی یا اداره امور مالیاتی نسبت به رأی هیات حل اختلاف مالیاتی اعتراض داشته باشند، می توانند ظرف سی روز از تاریخ ابلاغ رأی با اعلام دلایل کافی درخواست نقض رأی و تجدید رسیدگی نمایند.
  2. قطعی شدن مالیات : در نهایت پس از مراحل گفته شده در بالا، میزان مالیات اندازه گیری شده که به توافق مودی و اداره امور مالیاتی رسیده است، قطعی شده و جهت انعکاس اطلاعات به مطالبات مالیاتی مورد استفاده قرار می گیرد. البته لازم به ذکر است مالیات های قطعی شده مودیان، قابل اعتراض بوده و در صورت پیگیری از طریق مراجع تعیین شده توسط قانون می توان میزان مالیات را مورد رسیدگی مجدد قرار داد.
  3. وصول مالیات : مرحله وصول مالیات با پرداخت وجه نقد مالیات به حساب سازمان امور مالیاتی و یا دریافت چک یا سفته از مودی و واگذاری آن به بانک ذیربط انجام می شود.
  4. عملیات اجرایی : در نهایت مودی موظف است ظرف 10 روز پس از تاریخ ابلاغ برگ قطعی، مالیات قطعی شده خود را پرداخت نماید. در غیر این صورت، اداره امور مالیاتی به موجب برگ اجرایی به او ابلاغ می کند تا ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ برای پرداخت کلیه بدهی خود اقدام نماید. اگر در زمان این یک ماه نیز مودی برای پرداخت مالیات خود اقدام نکند، با صدور دستور توقیف واحد اجرائیات اداره امور مالیاتی، به اندازه بدهی مودی یعنی همان اصل و جرائم متعلق و ده درصد بدهی، از اموال منقول و غیرمنقول مودی توقیف خواهد شد. توجه داشته باشید که سازمان امور مالیاتی پس از توقیف اموال مودی از طریق فروش آنها، مبلغ مالیات قطعی شده مودی را برداشته و مازاد آن را به مودی مسترد می کند.
  5. شکایت : گاهی ممکن است مودی یا اداره امور مالیاتی نسبت به رای هیأت حل اختلاف مالیاتی اعتراض داشته باشند. در چنین شرایطی این امکان وجود دارد که ظرف سی روز به شورای عالی مالیات شکایت کنند. پرونده توسط کارشناسان این شورا بررسی و در صورت تشخیص قابل طرح بودن پرونده، آن را به رئیس شورای عالی مالیاتی تسلیم می کنند. در مرحله بعد، پرونده به یکی از شعب ارجاع داده شده و به واسطه نظرسنجی اعضا برای پرونده تصمیم گیری می شود. در صورت نقض رأی هیات حل اختلاف لازم است پرونده مودی در هیأت حل اختلاف دیگری مجدداً بررسی شود.

 نرم افزار حسابداری و اظهارنامه مالیاتی

ارائه اظهارنامه مالیاتی به کمک نرم افزار حسابداری استاندارد پارمیس استار

با توجه به فرایند مالیات، حسابدار مالیاتی لازم است به قوانین مالیات های مستقیم و غیرمستقیم تسلط کامل داشته باشد و گزارش های مالی لازم را برای تسلیم اظهارنامه مالیاتی به صورت شفاف و مطابق با اصول تعیین شده تهیه و در زمان تعیین شده به اداره امور مالیاتی تسلیم نماید. همان طور که در فرآیند مالیات توضیح داده شد، در صورت عدم اقدام به تسلیم اظهارنامه مالیاتی و نیز پرداخت مبلغ تعیین شده، شرکت در کنار پرداخت مالیات باید درصدی را به عنوان جریمه نیز پرداخت نماید. بنابراین حسابدار مالیاتی در کنار تخصص و تجربه لازم در زمینه حسابداری، باید فردی با روابط عمومی بالا و مسئولیت پذیر باشد و از طریق پیگیری درست امور مربوطه، فرآیند مالیاتی شرکت را به خوبی اجرایی نماید.

صورت سود و زیان و ترازنامه مهم ترین گزارش های مالی مطرح در حسابداری هستند که بر مبنای اطلاعات مالی ثبت شده در دفاتر حسابداری و یا نرم افزار حسابداری تهیه می شوند. امروزه به واسطه نرم افزارهای حسابداری که مبتنی بر اصول حسابداری طراحی شده اند، به راحتی می توان گزارش های مالی مورد نیاز تهیه نمود.

نرم افزار حسابداری پارمیس استار، نرم افزار مالی یکپارچه که بر اساس اصول حسابداری و با در نظر گرفتن نیازهای کسب و کارهای مختلف طراحی شده است، ابزاری موثر در پیگیری و ثبت دقیق تراکنش های مالی شرکت به شمار می رود. به کمک نرم افزارهای حسابداری پارمیس و امکاناتی که برای کاربران خود عرضه کرده است، می توانید گزارش های مالی مختلف با فاکتورهای مد نظر را تهیه نمایید. 

نوشته های مشابه

ارسال نظر

کادرهایی که با علامت (*) مشخص شده اند وارد کردن اطلاعات در آنها الزامی می باشد. کد HTML مجاز نیست.

عضویت در خبرنامه پارمیس

با عضویت در خبرنامه، داغ ترین مطالب هفتگی وبلاگ پارمیس را دریافت کنید!